در شب دور دوم مذاکرات رژیم با 5+1 رسانههای خبری از قول یک مقام «بلندپایه ناشناس» آمریکایی حرفهایی را منتشر کردند که به خبر مهم جهانی تبدیل شد. تمامی خبرگزاریهای جهان این خبر را در چند نوبت گزارش کردند و هر بار به خبر قبلی جزئیات بیشتری از اظهارات این مقام ناشناس را افزودند. نیویورک تایمز در تیتر این خبر نوشت: «یک مقام میگوید اگر ایران برنامه اتمی را متوقف کند، آمریکا تحریمها را کاهش خواهد داد»، خبرگزاری فرانسه گزارش کرد: «آمریکا بهدنبال ”گام اول“ رژیم ایران در گفتگوهای اتمی». آیا حرفهای مقام ناشناس آمریکایی در شب مذاکرات ژنو نکته جدیدی داشت؟ آیا این اظهارات بیانگر موضع جدیدی از جانب آمریکا در مذاکرات ژنو بود؟ آیا این اظهارات میتواند تصویری از پیشرفت مذاکراتی که تا کنون محتوای آن سری نگه داشته شده است به دست دهد؟
برای پاسخ به این سؤالها حداقل یک سرنخ اصلی در دست است! این سرنخ اظهارات سخنگوی غیرناشناس و کاملاً شناخته شده وزارتخارجه یعنی خانم «ماری هارف» در نشست توجیهی وزارتخارجه در روز 13آبان است. مقایسه اظهارات این سخنگوی غیرناشناس و آن مقام ناشناس بسیاری از ابهامات را برطرف میکند بهطوریکه حتی نیاز به شم سیاسی ویژه و یا حتی نبوغ کارآگاهی «شرلوک هلمزی» برای کشف زوایایی که در ظاهر تاریک به نظر میرسند باقی نمیگذارند. اجازه بدهید اظهارات این دو مقام، یکی معرفی شده و دیگری ناشناس را با هم مقایسه کنیم:
در مورد لغو تحریمها:
ماری هارف از سخنگویان وزارت خارجه: هیچ کس هرگز در مورد دست زدن به ساختار اصلی نظام تحریمها علیه رژیم ایران صحبت نکرده است.
مقام ناشناس: ما در مورد دست زدن به ساختار اصلی نظام تحریمها علیه رژیم ایران در اولین گام صحبت نمیکنیم
در مورد کاهش محدود تحریمها:
ماری هارف: «ما میتوانیم کاهش محدود، قابل بر گشت و هدفمند برخی از تحریمها را بررسی کنیم».
مقام ناشناس: «ما آمادهایم که کاهشی محدود، هدفمند و قابل برگشت در تحریمها را ارائه بدهیم».
در مورد شرط برای کاهش محدود تحریمها:
ماری هارف: «رژیم ایران باید گامهای معتبر و قابل تأیید برای توقف یا برگشت به عقب برنامه اتمی خود اتخاذ کند. برای اینکه ما هر گونه قدمی به جلو برداریم، الزامش این است که ابتدا رژیم ایران دست به اقدام بزند».
مقام ناشناس: «در گام اول ایران باید موافقت کند برنامه اتمی خود را موقتاً متوقف کرده و بخشی از آن را به عقب برگرداند. ما اکنون بهدنبال مرحله اول و گام اول هستیم».
در مورد نقش عامل زمان در گفتگوهای اتمی:
ماری هارف: «زمان به نفع ما نیست. رئیسجمهور روشن کرده است که ما اجازه نخواهیم داد رژیم ایران به سلاح اتمی دست پیدا کند».
مقام ناشناس: «ما دنبال این هستیم که کمی وقت به دست بیاوریم».
ملاحظه میکنید که برخی از واژههای کلیدی در هر دو اظهارات عیناً تکرار شده است: «دست نخوردن ساختار اصلی نظام تحریمها علیه رژیم ایران»، «امکان کاهش محدود، هدفمند و قابل برگشت تحریمها» در صورتیکه رژیم ایران «توقف برنامه اتمی خود و برگشت به عقب بخشی از آن» را بپذیرد.
بنابراین بسیاری از آنچه که از مقام ناشناس نقل شده، حرف تازهیی نیست و سه روز قبل از آن سخنگوی وزارتخارجه آمریکا علناً همان نکات را به رسانهها گفته بود. این نکات مشترک که از مقایسه اظهارات دو مقام استخراج میشوند را میتوان بهعنوان اصلیترین سرخطهای سیاست آمریکا در مذاکرات ژنو دانست:
1 ـ صحبت از لغو تحریمها علیه رژیم در این مرحله نیست.
2 ـ صحبت از کاهش تحریمها به شکل «محدود، قابل برگشت و هدفمند» است. اين ويژگيها را حتي وندي شرمن سرپرست هيأت مذاکره کننده آمريکا در ژنو نيز گفته است.
3 ـ برای چنین کاهشی رژیم ایران باید گام اول را بردارد.
4 ـ گام اول توقف پیشروی برنامه اتمی رژیم و برگشت به عقب بخشی از این برنامه است.
اما ببینیم چه چیزی در حرفهای مقام ناشناس بود که در حرفهای سخنگو نبود:
وقتی از ماری هارف سؤال شد که وزارتخارجه از سنا خواسته است که برای چه مدت تصویب تحریمهای جدید علیه رژیم را به تعویض بیاندازد او عبارت «دوره کوتاه» را بهکار برد و گفت که از دادن یک جدول زمانی پرهیز میکنم و افزود که «زمان به نفع ما نیست» (اشاره به اینکه با گذشت زمان رژیم به بمب اتم نزدیکتر میشود). اما مقام ناشناس در اظهارات خود در شب مذاکرات در این زمینه حرف مشخصتری زده و گفته است در پاسخ به گام اول رژیم ایران مبنی بر توقف برنامه اتمی خود که قابل تأیید باشد، در مورد کاهش تحریمها برای 6ماه صحبت کردهایم. بنابراین میتوان به سرخطهای اصلی سیاست آمریکا مورد 5 را اضافه کرد:
5 ـ چنانچه رژیم ایران با توقف پیشروی برنامه اتمی خود و برگشت به عقب بخشی از آن موافقت کند، آمریکا حاضر به کاهش 6ماهه تحریمها به شکل «محدود، هدفمند و برگشت پذیر» خواهد بود.
خوب است یکبار دیگر سؤالی که عنوان این نوشتار بود را تکرار کنیم: «آیا آمریکا در مذاکرات دو روزه ژنو پیشنهاد تازهیی به رژیم خواهد داد؟». پاسخ را میتوانیم اینگونه خلاصه کنیم: آمریکا میگوید رژیم باید گام اول را بردارد. این حرف تازهیی نیست و پیش از این هم هیأتهای گفتگو کننده تأکید کرده بودند که اکنون توپ در زمین رژیم است. آمریکا میگوید اکنون بحث بر سر «لغو تحریمها» نیست. این را نیز مقامات آمریکایی از سه هفته پیش که دور اول مذاکرات انجام شدتا کنون بارها به زبان آوردهاند. آمریکا (سخنگوی وزارتخارجه روز 13آبان و مقام ناشناس شب مذاکرات) گفته است در صورتیکه رژیم گام اول را بردارد، حاضر به کاهشی در تحریمها هستند که ویژگی آن را «محدود، هدفمند و بازگشت پذیر» توصیف کردهاند.
ممکن است باز یک ابهام وجود داشته باشد: آن گام اول «قابل تأییدی» که رژیم باید بردارد بهطور مشخص چیست؟ هیچکدام از دو مقام یعنی نه سخنگو، نه مقام ناشناس بهطور صریح آن را مشخص نکردهاند. اما هر دو همچنان که گفته شد از «توقف پیشروی برنامه اتمی» و «برگشت به عقب» در قسمت دیگری از برنامه رژیم صحبت کردهاند. اگر دنبال اظهارات صریحتر از این هستیم، باز مقامات ناشناس دیگری یک بار به کمک میآیند و در واشینگتن پست این گام را صریحتر توضیح میدهند. واشینگتن پست روز چهارشنبه 15آبان نوشت: «مقامات در حال بررسی یک روند شامل ”دو گام“ هستند. این روند با تعلیق و برگشت به عقب در برنامه غنیسازی رژیم ایران، ما به ازاء کاهش محدود تحریمهای آمریکا شروع میشود و در گام بعد به یک موافقتنامه همهجانبه که همه تحریمها را برخواهد داشت به شرط آنکه ایران توقف قابل تأییدی در توانمندی تسلیحاتی هستهیی خود ایجاد کند منجر خواهد شد. البته با این گام دوم ماهها فاصله است».. پس بر اساس این اظهارات میتوان گفت که گام اول مورد انتظار که رژیم باید بردارد «تعلیق غنیسازی» و «برگشت به عقب در غنیسازی» است. سناتور منندز از رهبران با نفوذ سنا در گفتگو با سی.ان.ان این خواستهها را صریحتر بیان کرده است و گفته است: «تا زمانی که رژیم ایران غنیسازی اورانیوم را متوقف نکرده، کاهش تحریمها صورت نخواهد گرفت سازمان ملل و ایالات متحده در قطعنامههای شورای امنیت دو موضوع سادهیی را میگویند غنیسازی اورانیوم را بهحالت تعلیق در آورید و از پروتکل الحاقی پیروی کنید».
این گام، یعنی تعلیق غنیسازی چیزی است که رژیم تا کنون بهطور علنی ادعا کرده است حاضر به برداشتن آن نیست. آیا پاسخ واقعی رژیم به این خواسته آمریکا ظرف مذاکرات امروز و فردا مشخص خواهد شد؟ اگر حرف جواد ظریف وزیر خارجه رژیم را مبنا قرار دهیم باید به این سؤال پاسخ منفی داد. ظریف گفته است به نتیجه نرسیدن مذاکرات دو روزه ژنو بهمعنی شکست روند گفتگوها نیست. یعنی پیشاپیش دارد زمینهسازی میکند که این دور از گفتگوها بدون نتیجه به پایان برسد. اما باید دید آنچه رژیم علناً ادعای آن را میکند همان چیزی است که در مذاکرات مطرح خواهد کرد و یا تحریمها آنچنان آن را به زانو در آورده است که حاضر است جام زهر تعلیق غنیسازی را سر کشد؟
