از هفته آخر اسفندماه نمایشگاهی از اسناد و مدارک مربوط به تحصیل و اقامت دکتر محمد مصدق پیشوای نهضت ملی ایران در سالهای ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ در دانشکده حقوق دانشگاه نوشاتل برپا شده است.
محمد مصدق که دانشجوی دکترای حقوق دانشگاه نوشاتل بود، یکی از نخستین فارغالتحصیلان دکترای دانشکده تازه تأسیس حقوق این شهر و همچنین نخستین غیرسوئیسی بود که درجه دکترای خود را از این دانشگاه گرفت. او همچنین نخستین ایرانی است که به درجه دکترای حقوق نائل شد.
این نمایشگاه که بخشی از برنامه جامع فرهنگی کانتون فرانسوی زبان نوشاتل در غرب سوئیس به نام بهار فرهنگی است، اخیراً در دانشکده حقوق دانشگاه نوشاتل که اکنون یکی از معتبرترین دانشکدههای حقوق اروپا بهشمار میرود، افتتاح شده است.
بهار فرهنگی امسال در نخستین سال برگزاریاش به ایران اختصاص دارد و در آن برنامههای متنوعی عرضه خواهد شد.
در مراسم افتتاحیه نمایشگاه مصدق در دهم مارس که با استقبال بسیاری روبهرو شد، ژان ژاک آبرت، معاون دانشگاه نوشاتل، پرفسور رمیشورر (رئیس پیشین دانشگاه)، پرفسور فرانسوا انئار از انجمن فارغالتحصیلان دانشگاه و کولت روسا فاور از دانشکده حقوق و رئیس انجمن فارغالتحصیلان سخنرانی کردند و هر یک به یکی از جنبههای زندگی مشهورترین نخستوزیر ایران معاصر دکتر محمد مصدق پرداختند.
پایان نامه دکترای محمد مصدق در دانشگاه نوشاتل
در نمایشگاه دکتر مصدق، دهها سند اصلی از دوران تحصیل و اقامت دکتر مصدق در نوشاتل به معرض نمایش گذاشته شده است که از جمله آنها اصل تز (پایان نامه) دکترای محمد مصدق بود.
محمد مصدق مدتی پس از انقلاب مشروطه و ورود به کارزارهای سیاسی راهی فرانسه شد و به تحصیل علوم سیاسی پرداخت و پس از اخذ مدرک فوقلیسانس به ایران بازگشت و به فعالیتهای سیاسی و نوشتن مقالاتی در زمینه مسائل سیاسی از جمله استعمار بریتانیا در ایران پرداخت اما خطر دستگیری و بازداشت او را واداشت تا به اتفاق خانواده برای اخذ دکترای حقوق در سال ۱۲۸۸ (۱۹۱۰) به نوشاتل سوئیس برود.
در چهار سال اقامت مصدق در نوشاتل، وی علاوه بر تحصیل، نشریات و جزوههایی را با همکاری همفکران خود که به جناح دموکرات در مجلس ایران نزدیک بودند منتشر کرد.
مصدق در سال ۱۲۹۳ و در هنگام جنگ جهانی اول به ایران بازگشت و مدتی بعد وزیر دادگستری (عدلیه) ایران شد.
در یکی از اسنادی که در این نمایشگاه وجود دارد، دکتر مصدق در سال ۱۹۲۰ در بازگشت به نوشاتل با امضای دکترای حقوق از دانشگاه نوشاتل و وزیر دادگستری ایران درخواست تمدید اقامت خود و خانوادهاش را در نوشاتل کرده است، این امر ظاهراً بهدلیل بیم از خطراتی بوده که پیش از کودتای ’رضاخان’ برای وی وجود داشت و پس از آن نیز این خطرات تشدید شد.
دکتر مصدق در دوران زمامداری ’رضاخان’ بهعنوان نماینده مردم تهران وارد مجلس شد و به مخالفت با دولتها و همچنین بستن پیمانهایی اقتصادی و تجاری زیان بار با بریتانیا ادامه داد.
وی در همین سالها تدریس در دانشکدههای حقوق و دانشکده علوم سیاسی تازه تأسیس دانشگاه تهران را نیز آغاز کرد و یکی از بانیان و نخستین استادان این رشتهها در ایران بود و کتابها و مقالات بسیاری درباره حقوق، اقتصاد و سیاست ایران نوشت.
وی تلاش بسیاری کرد تا ارتباط این دو دانشکده را با دانشگاه نوشاتل برقرار سازد و برنامههای اعزام دانشجو و دعوت از استادان را پیش ببرد اما بهدلیل شرایط بحرانی ایران از سویی و همچنین دوران متلاطم پس از جنگ جهانی اول در این امر توفیق چندانی به دست نیاورد.
محمد مصدق پس از سقوط رضا شاه و تشکیل جبهه ملی رهبر جنبش ضداستعماری ایران شناخته شد و طرح ملی شدن صنعت نفت ایران را ارائه کرد، این طرح سرانجام در ۲۷ اسفند در مجلس شورای ملی و ۲۹ اسفند در مجلس سنا به تصویب نمایندگان رسید و محمدرضا شاه نیز چارهای جز امضای آن نیافت.
از رمیشورر، رئیس پیشین دانشگاه نوشاتل و نماینده سابق شورای ملی (مجلس) سوئیس درباره اهمیت محمد مصدق برای دانشگاه نوشاتل پرسیدم. او گفت: ’مصدق اولین دانشجوی خارجی دکترا و اولین فارغالتحصیل غیرسوئیسی این مقطع در دانشگاه تازه تأسیس نوشاتل بود و سابقه درخشان تحصیلش در این دانشگاه نشانگر آن بود که وی میتواند در صورت وجود یک فضای دموکراتیک در کشور نقش موثری در پیشرفت آن ایفا کند. پس از آن که وی به ایران بازگشت و به وزارت دادگستری، نمایندگی مجلس و سپس نخستوزیری رسید قطعاً دانشگاه نوشاتل به وجود چنین فارغالتحصیلی همواره افتخار میکرده است زیرا جنبشی را علیه استعمار بریتانیا در ایران رهبری کرد که تاریخ را ورق زد.
ژان ژاک آبرت استاد تاریخ و معاون دانشگاه نوشاتل: ’یکی از همین افتخارات برای دانشگاه نوشاتل احتمالاً پیروزی ایران تحت هدایت مصدق در دیوان داوری بینالمللی لاهه علیه شکایت دولت بریتانیا بود، ارزیابی شما از این موفقیت تاریخی مصدق چیست؟ ’
آبرت: ’طبعا دوران تحصیل و سابقه فعالیتهای مصدق در نوشاتل نشان میدهد که وی بسیار به مطالعه استعمار و چگونگی مقابله حقوقی با آن پرداخته بود و قطعاً از آموزشهای خوبی هم در این زمینه بهرهمند شده بود. این پیروزی که دانشگاه نوشاتل هم به آن افتخار میکند در واقع پیروزی دانش حقوق بینالملل بر سلطهجویی استعمار بود که تأثیرش را در سایر کشورهای تحت استعمار هم گذاشت. ’
آقای آبرت که از اعضای پیشین شورای (مجلس محلی) کانتون نوشاتل است، درباره استقبال از نمایشگاه دکتر مصدق میگوید که انتظار این همه استقبال را نه تنها از سوی استادان، مورخان و دانشجویان مقاطع مختلف حقوق، تاریخ، روزنامهنگاری و علوم اجتماعی دانشگاه نوشاتل و شهرهای مجاور و همچنین رسانهها نداشته است و افتتاحیه این نمایشگاه که مقدمه اولین برنامه بهار فرهنگی نوشاتل است موفقیت بزرگی برای آن محسوب میشود.
از محمد مصدق نقل شده است که درباره دوران اقامت خود در نوشاتل گفته است در این شهر زیبای سوئیس همه پس از تاریک شدن هوا در خانههای خود باقی میماند و سکوتی که برقرار میشود بهترین فرصت برای مطالعه، تحقیق و نوشتن است.
به رمیشورر میگویم که از زمان محمدرضا شاه که از اتفاق، او هم در شهر همجوار مصدق در سوئیس اما در مدرسه خصوصی شاهزادگان تحصیل میکرد، اصطلاحی از زبان او در مقایسه میزان دموکراسی در سوئیس (که نخستین کشور دارای نظام دموکراسی مستقیم در جهان است) و ایران نقل شده است که: ’ایران، سوئیس نیست! ’ و دولتمردان پس از او تا خاتمی و روحانی نیز بارها این جمله را تکرار کردهاند ولی به نظر میرسد که مصدق باور داشت که ایران هم میتواند سوئیس بشود.
او میگوید قطعاً او درباره نظام سیاسی سوئیس بسیار آموخته بود و برای دموکراسی در کشورش کوشید اما متأسفانه کودتایی که با تشویق بریتانیاییها و توسط آمریکاییها هدایت شد مانع از آن شد تا نخستین نظام دموکراتیک در خاورمیانه جان بگیرد.
نمایشگاه مصدق در دانشکده حقوق دانشگاه نوشاتل به همراه برنامههای بهار فرهنگی ایران تا پایان بهار (۲۱ ژوئن) ادامه دارد.
محمد مصدق که دانشجوی دکترای حقوق دانشگاه نوشاتل بود، یکی از نخستین فارغالتحصیلان دکترای دانشکده تازه تأسیس حقوق این شهر و همچنین نخستین غیرسوئیسی بود که درجه دکترای خود را از این دانشگاه گرفت. او همچنین نخستین ایرانی است که به درجه دکترای حقوق نائل شد.
این نمایشگاه که بخشی از برنامه جامع فرهنگی کانتون فرانسوی زبان نوشاتل در غرب سوئیس به نام بهار فرهنگی است، اخیراً در دانشکده حقوق دانشگاه نوشاتل که اکنون یکی از معتبرترین دانشکدههای حقوق اروپا بهشمار میرود، افتتاح شده است.
بهار فرهنگی امسال در نخستین سال برگزاریاش به ایران اختصاص دارد و در آن برنامههای متنوعی عرضه خواهد شد.
در مراسم افتتاحیه نمایشگاه مصدق در دهم مارس که با استقبال بسیاری روبهرو شد، ژان ژاک آبرت، معاون دانشگاه نوشاتل، پرفسور رمیشورر (رئیس پیشین دانشگاه)، پرفسور فرانسوا انئار از انجمن فارغالتحصیلان دانشگاه و کولت روسا فاور از دانشکده حقوق و رئیس انجمن فارغالتحصیلان سخنرانی کردند و هر یک به یکی از جنبههای زندگی مشهورترین نخستوزیر ایران معاصر دکتر محمد مصدق پرداختند.
پایان نامه دکترای محمد مصدق در دانشگاه نوشاتل
در نمایشگاه دکتر مصدق، دهها سند اصلی از دوران تحصیل و اقامت دکتر مصدق در نوشاتل به معرض نمایش گذاشته شده است که از جمله آنها اصل تز (پایان نامه) دکترای محمد مصدق بود.
محمد مصدق مدتی پس از انقلاب مشروطه و ورود به کارزارهای سیاسی راهی فرانسه شد و به تحصیل علوم سیاسی پرداخت و پس از اخذ مدرک فوقلیسانس به ایران بازگشت و به فعالیتهای سیاسی و نوشتن مقالاتی در زمینه مسائل سیاسی از جمله استعمار بریتانیا در ایران پرداخت اما خطر دستگیری و بازداشت او را واداشت تا به اتفاق خانواده برای اخذ دکترای حقوق در سال ۱۲۸۸ (۱۹۱۰) به نوشاتل سوئیس برود.
در چهار سال اقامت مصدق در نوشاتل، وی علاوه بر تحصیل، نشریات و جزوههایی را با همکاری همفکران خود که به جناح دموکرات در مجلس ایران نزدیک بودند منتشر کرد.
مصدق در سال ۱۲۹۳ و در هنگام جنگ جهانی اول به ایران بازگشت و مدتی بعد وزیر دادگستری (عدلیه) ایران شد.
در یکی از اسنادی که در این نمایشگاه وجود دارد، دکتر مصدق در سال ۱۹۲۰ در بازگشت به نوشاتل با امضای دکترای حقوق از دانشگاه نوشاتل و وزیر دادگستری ایران درخواست تمدید اقامت خود و خانوادهاش را در نوشاتل کرده است، این امر ظاهراً بهدلیل بیم از خطراتی بوده که پیش از کودتای ’رضاخان’ برای وی وجود داشت و پس از آن نیز این خطرات تشدید شد.
دکتر مصدق در دوران زمامداری ’رضاخان’ بهعنوان نماینده مردم تهران وارد مجلس شد و به مخالفت با دولتها و همچنین بستن پیمانهایی اقتصادی و تجاری زیان بار با بریتانیا ادامه داد.
وی در همین سالها تدریس در دانشکدههای حقوق و دانشکده علوم سیاسی تازه تأسیس دانشگاه تهران را نیز آغاز کرد و یکی از بانیان و نخستین استادان این رشتهها در ایران بود و کتابها و مقالات بسیاری درباره حقوق، اقتصاد و سیاست ایران نوشت.
وی تلاش بسیاری کرد تا ارتباط این دو دانشکده را با دانشگاه نوشاتل برقرار سازد و برنامههای اعزام دانشجو و دعوت از استادان را پیش ببرد اما بهدلیل شرایط بحرانی ایران از سویی و همچنین دوران متلاطم پس از جنگ جهانی اول در این امر توفیق چندانی به دست نیاورد.
محمد مصدق پس از سقوط رضا شاه و تشکیل جبهه ملی رهبر جنبش ضداستعماری ایران شناخته شد و طرح ملی شدن صنعت نفت ایران را ارائه کرد، این طرح سرانجام در ۲۷ اسفند در مجلس شورای ملی و ۲۹ اسفند در مجلس سنا به تصویب نمایندگان رسید و محمدرضا شاه نیز چارهای جز امضای آن نیافت.
از رمیشورر، رئیس پیشین دانشگاه نوشاتل و نماینده سابق شورای ملی (مجلس) سوئیس درباره اهمیت محمد مصدق برای دانشگاه نوشاتل پرسیدم. او گفت: ’مصدق اولین دانشجوی خارجی دکترا و اولین فارغالتحصیل غیرسوئیسی این مقطع در دانشگاه تازه تأسیس نوشاتل بود و سابقه درخشان تحصیلش در این دانشگاه نشانگر آن بود که وی میتواند در صورت وجود یک فضای دموکراتیک در کشور نقش موثری در پیشرفت آن ایفا کند. پس از آن که وی به ایران بازگشت و به وزارت دادگستری، نمایندگی مجلس و سپس نخستوزیری رسید قطعاً دانشگاه نوشاتل به وجود چنین فارغالتحصیلی همواره افتخار میکرده است زیرا جنبشی را علیه استعمار بریتانیا در ایران رهبری کرد که تاریخ را ورق زد.
ژان ژاک آبرت استاد تاریخ و معاون دانشگاه نوشاتل: ’یکی از همین افتخارات برای دانشگاه نوشاتل احتمالاً پیروزی ایران تحت هدایت مصدق در دیوان داوری بینالمللی لاهه علیه شکایت دولت بریتانیا بود، ارزیابی شما از این موفقیت تاریخی مصدق چیست؟ ’
آبرت: ’طبعا دوران تحصیل و سابقه فعالیتهای مصدق در نوشاتل نشان میدهد که وی بسیار به مطالعه استعمار و چگونگی مقابله حقوقی با آن پرداخته بود و قطعاً از آموزشهای خوبی هم در این زمینه بهرهمند شده بود. این پیروزی که دانشگاه نوشاتل هم به آن افتخار میکند در واقع پیروزی دانش حقوق بینالملل بر سلطهجویی استعمار بود که تأثیرش را در سایر کشورهای تحت استعمار هم گذاشت. ’
آقای آبرت که از اعضای پیشین شورای (مجلس محلی) کانتون نوشاتل است، درباره استقبال از نمایشگاه دکتر مصدق میگوید که انتظار این همه استقبال را نه تنها از سوی استادان، مورخان و دانشجویان مقاطع مختلف حقوق، تاریخ، روزنامهنگاری و علوم اجتماعی دانشگاه نوشاتل و شهرهای مجاور و همچنین رسانهها نداشته است و افتتاحیه این نمایشگاه که مقدمه اولین برنامه بهار فرهنگی نوشاتل است موفقیت بزرگی برای آن محسوب میشود.
از محمد مصدق نقل شده است که درباره دوران اقامت خود در نوشاتل گفته است در این شهر زیبای سوئیس همه پس از تاریک شدن هوا در خانههای خود باقی میماند و سکوتی که برقرار میشود بهترین فرصت برای مطالعه، تحقیق و نوشتن است.
به رمیشورر میگویم که از زمان محمدرضا شاه که از اتفاق، او هم در شهر همجوار مصدق در سوئیس اما در مدرسه خصوصی شاهزادگان تحصیل میکرد، اصطلاحی از زبان او در مقایسه میزان دموکراسی در سوئیس (که نخستین کشور دارای نظام دموکراسی مستقیم در جهان است) و ایران نقل شده است که: ’ایران، سوئیس نیست! ’ و دولتمردان پس از او تا خاتمی و روحانی نیز بارها این جمله را تکرار کردهاند ولی به نظر میرسد که مصدق باور داشت که ایران هم میتواند سوئیس بشود.
او میگوید قطعاً او درباره نظام سیاسی سوئیس بسیار آموخته بود و برای دموکراسی در کشورش کوشید اما متأسفانه کودتایی که با تشویق بریتانیاییها و توسط آمریکاییها هدایت شد مانع از آن شد تا نخستین نظام دموکراتیک در خاورمیانه جان بگیرد.
نمایشگاه مصدق در دانشکده حقوق دانشگاه نوشاتل به همراه برنامههای بهار فرهنگی ایران تا پایان بهار (۲۱ ژوئن) ادامه دارد.
