بازتاب رسانههای حکومتی در ۱۵ دیماه تصویری متناقض اما گویا از وضعیت رژیم آخوندی ارائه میدهد: از یکسو هراس عمیق از گسترش اعتراضات مردمی و تلاش برای امنیتیسازی خیابان و بازار، و از سوی دیگر اعترافهای پراکنده به فقر، نابرابری، فرسایش سرمایه اجتماعی و بنبست سیاستگذاری. خط غالب، فرافکنی بحران به «دشمن خارجی» و همزمان ارائه مُسکنهای اقتصادی کوتاهمدت برای مهار خشم اجتماعی است؛ نشانهای روشن از ناتوانی ساختاری در پاسخ به مطالبات واقعی مردم.
گزیده رسانهها:
هممیهن:
با تمرکز بر انتقال فشار آمریکا از پرونده هستهیی به برنامه موشکی، به تشدید تنش خارجی در همزمانی با اعتراضات داخلی پرداخت و هشدار داد که تهدید نظامی با سرکوب معترضان گره خورده است؛ اعترافی غیرمستقیم به شکنندگی وضعیت داخلی.
آرمان ملی / آرمان امروز:
اعتراضات را عمدتاً معیشتی توصیف کردند و از «شنیده شدن صدای بازار» سخن گفتند، اما همزمان هشدار دادند که تغییر جهت شعارها به سیاست، برای حاکمیت خطرناک است؛ روایتی که ناتوانی رژیم در تفکیک بحران اقتصادی از بحران سیاسی را نشان میدهد.
اعتماد:
با بررسی نقاط کور بودجه ۱۴۰۵، از ناترازی مزمن، کمبود منابع و تصمیمهای مقطعی پرده برداشت و نشان داد که کاهش تعرفهها و نمایش «گشایش» در بازار خودرو، بیش از آنکه راهحل باشد، ابزار تبلیغاتی است.
جهان صنعت:
اعتراضات بازاریان را نتیجه مستقیم جهش ارز و سیاستهای بودجهیی دانست و تأکید کرد که افزایش مالیات و تعرفهها فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان کوچک وارد میکند؛ نشانهای از شکاف میان حاکمیت و یکی از پایگاههای سنتی اقتصاد.
هممیهن (گزارش اجتماعی):
با پرداختن به فاجعه سوختگی، فقر ساختاری را برجسته کرد و نوشت «سوختگی بیماری فقر است»؛ گزارشی که پیوند مستقیم فقر، بیاستانداردی و بیمسئولیتی حاکمیت را عیان میکند.
هممیهن (تحلیل رفاه):
با استناد به دادههای رسمی، افزایش فقر به ۳۶درصد و نارضایتی ۹۲درصد جامعه را «فاجعه اجتماعی» خواند؛ اعترافی کمسابقه به فروپاشی رضایت عمومی.
کیهان و جوان:
با ادبیات تهدیدآمیز، اعتراضات را به «اشرار»، «تروریستها» و «دلارهای اسراییلی» نسبت دادند و هر مطالبه اجتماعی را پروژه دشمن معرفی کردند؛ خط تبلیغی آشنای رژیم برای توجیه سرکوب.
خراسان و ابتکار:
کالابرگ یکمیلیونی و حذف ارز ترجیحی را «گام شجاعانه» خواندند، اما خود اذعان کردند که بدون زمانبندی و مهار تورم، این سیاستها به مُسکن موقت تبدیل میشود.
کامل رسانهها:
کیهان: از تولید نارضایتی اقتصادی تا ایجاد حاشیه امن برای اغتشاشگران!
برخی مدعیان اعتدال و اصلاحات که متهم اصلی سوءمدیریت اقتصادی و تولید نارضایتی هستند، به جای عذرخواهی از مردم، در پی ایجاد حاشیه امنیت برای اغتشاشگران هستند!
این طیف طی روزهای اخیر با انتشار محتواهایی شبیه به هم که از اقدامی سازمانیافته حکایت میکند، تقلا میکنند تا لباس اعتراض مدنی بر تن اغتشاشات و تحرکات شرارتآمیز بپوشانند و در واقع برای شرارت اشرار و تروریستهای اجارهای حاشیه امنیت بسازند. این در حالی است که در هیچ جای دنیا، شرارتها و جنایتهایی مانند «شکستن شیشه مغازهها و تهدید و ارعاب کسبه برای تعطیلی اجباری، حمله به آمبولانس اورژانس و داروخانه؛ شکستن شیشه و آتش زدن خودروهای عبوری، حمله به رهگذرانی که با شرارت همراهی نمیکنند یا مخالفت میکنند، توهین به پرچم کشور و آتش زدن آن، حمله به ساختمانهای عمومی، حمله به مساجد و هتاکی به ساحت قرآن کریم، به خط شدن تروریستها با سلاح گرم و نارنجک و همچنین اشرار قدّاره کش، و حمایت دشمنان خارجی» را اعتراض قلمداد نمیکنند و چنین تحرکاتی بهشدت سرکوب میشود. … ، روزنامه اعتماد وابسته به الیاس حضرتی (رئیس شورای اطلاعرسانی دولت) برخلاف واقعیت خیابان، مدعی «گسترش اعتراضات در کشور» شد و با وقاحت تیتر زد: «کاهش سرمایه اجتماعی دلیل تداوم اعتراضات است». …
فرد دغلباز بعدی، حسین مرعشی دبیرکل حزب اشرافی و غربگرای کارگزاران است که در روزنامه سازندگی نوشت: «در یادداشتها و مصاحبههای پیشین هشدارهای لازم داده شده بود که تداوم فشارهای اقتصادی و تنگنای معیشتی در نهایت میتواند، مردم را به انتخاب خیابان وادار کند... امروز مسئولان باید بیش از هر زمان دیگری اعتراضات صنفی و حتی غیرصنفی ناشی از فشارهای اقتصادی را بهرسمیت بشناسند. واقعیت آن است که بخش گستردهیی از مردم از شرایط موجود عصبانیاند و احساس رهاشدگی میکنند. مردمی که در جریان جنگ ۱۲روزه و تجاوز اسراییل، مردانه پشت مسئولان خود ایستادند، شایسته نبود که تنها چند ماه پس از آن با چنین فشارهای سنگین اقتصادی مواجه شوند».
جوان: اشباه الرجال دودوزهباز!
چمران گفته بود «هنگامی که شیپور جنگ نواخته میشود، مرد از نامرد شناخته میشود»، ولی تجربۀ این سالها و این ایام نشان میدهد بعضیها حتی اگر شیپور جنگ هم نواخته نشده باشد، نامردی خودشان را نشان میدهند…
برای این «اشباه الرجال» نه تجربۀ دولت ملی دکتر مصدق در اعتماد و پناه بردن به آمریکا برای حل مشکلات داخلی و بینالمللی درس عبرت است، نه تجربۀ دولت هاشمی رفسنجانی در اعتماد به وعدههای آمریکا و اروپا برای همکاری، که یا پوچ درآمد یا در کمال تعجب برای خود هاشمی کیفرخواست و حکم بازداشت هم صادر شد! نه تجربۀ تلخ دولت خاتمی در همکاری با آمریکا و دادن اطلاعات طالبان پس از ماجرای یازدهم سپتامبر…
حالا در کشور ما همان نامردهای مورد اشاره، همان آدمنمایان و همان «اشباهالرجال» ی که مولا فرمود، دارند از عملیات غیرقانونی ربایش یک رئیسجمهور قانونی شادی و شعف هورا میکنند و کف میزنند و توئیت مینویسند و استوری میگذارند و تیتر یک روزنامههایشان را سرخوشانه به آن اختصاص میدهند. حالا برگردید ببینید همینها در ماجرای حمله روسیه به اوکراین چه موضعی گرفتند و چه خط و نشانها کشیدند و چگونه رگ نداشتۀ گردنشان بیرون زد. فکر میکنید اگر فرداروزی پوتین در یک عملیات نظامی مشابه، زلنسکی را بدزدد و به مسکو ببرد واکنش این دودوزهبازان و خوشحالان امروز چه خواهد بود؟!این روزها مدام به یاد آن جملۀ عجیب هاشمی رفسنجانی میافتم که گفته بود: «دنیای آینده، دنیای گفتمانهاست نه دنیای موشکها (فکر کنم شما هم موافقید که اینجا واقعاً علامت تعجب میخواست.)
هم میهن: فشـار روی موشک/تمرکز آمریکا از برنامه هستهیی ایران به برنامه موشکی منتقل شدهاست
دونالد ترامپ، … تهدید کرد که اگر ایران به بازسازی قدرت خود ادامه دهد، هدف حمله نظامی قرار خواهد گرفت. … ترامپ با تصور حل و فصل دو موضوع دیگر از طریق زور سراغ بند بعدی در فهرست اولویتهای آمریکا در قبال ایران رفته است که به ادعای آمریکا تهدید برنامه موشکی ایران است. … مقامهای جمهوری اسلامی ایران بارها تأکید کردهاند که تحت هیچ شرایطی حاضر به مذاکره در خصوص برنامههای نظامی و دفاعی ایران از جمله برنامه موشکی نیستند…
ترامپ یک روز پیش از عملیات نظامی در ونزوئلا، …، نوشت: «اگر ایران به معترضان مسالمتجو شلیک کند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشد، …، ایالات متحده به کمکشان خواهد آمد. دستمان روی ماشه است».
صابرین نیوز- آمادهباش یگانهای ویژه ایران برای ضربه به منافع منطقهیی آمریکا
رسانه «ایران اینتل واچ» مدعی شده به اطلاعاتی دست یافته که نشان میدهد نیروهای ویژه و یگانهای چریکی ایران دستوراتی مبنی بر آمادگی برای اقدام علیه منافع آمریکا دریافت کردهاند. تخلیه بخشی از سفارت آمریکا در بغداد نیز در همین چارچوب ارزیابی میشود. این رسانه امنیتی در افزود: مقامات ایرانی از زودبازدهترین واکنشها را تحقیر آمریکا از طریق اقداماتی نظیر ربایش مقامات یا تجار آمریکایی در روزهای آتی و با الگوبرداری از حوادث دهه ۱۹۸۰ میدانند.
چند ثانیه - خوزه رافائل سیلوا آپونته سفیر ونزوئلا در ایران: ما با تمام توان از سرزمین خود دفاع خواهیم کرد.
چندثانیه - صبح امروز و در خلال بررسی کلیات لایحه بودجه ۱۴۰۵، مجتبی ذوالنور نماینده قم برای تحویل سؤال از رئیسجمهور در جایگاه هیأت رئیسه حاضر شد که قالیباف سؤال او را تحویل نگرفت و ذوالنور به صندلی خود بازگشت.
چند ثانیه - مهدی موسوینژاد، نماینده اسبق مجلس: عدهیی میخواهند با ماجرای ونزوئلا دل مردم را خالی کنند.
آرمان ملی: دولت صدای اعتراضها را شنید
در روزهای اخیر در کشور اعتراضاتی در شهرهای مختلف نسبت به وضعیت اقتصادی انجام شده که با تفسیرهای متفاوتی همراه شده است.
در این بین، اما آمریکا نیز با حمله به ونزوئلا دولت مادورو را ساقط کرد
غلامعلی دهقان تحلیلگر سیاسی… دولت نشان داد پیام اعتراضات صنفی بازار را شنیده است، اما مشکل همیشگی این است پس از دو یا سه روز از اعتراضات هدف اصلی اعتراض فراموش و حواشی بر متن غلبه پیدا میکند و سمت و سوی شعارها به مسائل سیاسی میرود. … ناگهان مسیر عوض میشود و جنبه ساختارشکنی پیدا میکند. اینکه چرا چنین میشود به فرهنگ سیاسی ما ایرانیان برمیگردد که در کار جمعی ضعیف و از سوی دیگر راه خرد جمعی را گم میکنیم و هر کدام عقل کل میشویم و میخواهیم همه چیز از صدر و ذیل را زیر و رو کنیم. …
آنچه بیشتر باعث رنجش مردم میشود بیثباتی در قیمتها است چه برای تولیدکننده و چه برای مصرف کننده. برای ثبات اقتصادی نیاز به سرمایهگذاری است، اما سرمایه به جایی میرود که امنیت داشته باشد. اینجا دیگر پای سیاست وسط میآید. به نظر میرسد اگر بتوانیم نوعی ثبات سیاسی را سر و سامان دهیم اوضاع اقتصادی هم سر و سامان میگیرد. …
آرمان امروز: «مطالبهگری داخلی» آری؛ «مداخلهگری خارجی» هرگز
اگر حاکمیت و دولت بتوانند به مطالبات داخلی پاسخی عقلانی و مؤثر بدهند، مداخله خارجی اساساً بیاثر خواهد شد و حتی به بیاعتباری مداخلهگران خارجی میانجامد. تحقق این امر منوط به آن است که مطالبهگری داخلی، همانگونه که تاکنون بهرسمیت شناخته شده، در عمل نیز تثبیت شود.
شاهین حسینی، فعال سیاسی: مطالبهگری مردم یک حق مدنی و قانونی است و باید در چارچوب عقلانیت و سازوکارهای داخلی پیگیری شود،
«هر زمان که یک اعتراض داخلی با حمایت خارجی همراه شده، بلافاصله فضا به سمتی رفته که اصل مطالبه زیر سؤال رفته و اتهام وابستگی مطرح شده است. این اتفاق نه به نفع مردم است و نه به نفع اصلاح امور».
کیهان: دلارهای کثیف اسراییل برای تنفس مصنوعی به آشوبِ از نفسافتاده
در پس این حوادث، پشتپرده تلاش مذبوحانه مثلث «آمریکا، رژیم صهیونیستی و منافقین» برای احیای جریان اغتشاش هویدا میشود؛ …
کانال تلگرامی موسوم به «اعتراض مدنی بازار» که نقش محوری در تحریک اصناف داشت، مستقیماً از تیرانا (آلبانی) توسط گروهک تروریستی منافقین اداره میشود. این کانال که ابتدا لوکیشن آلبانی داشت و بعدها برای فریب کاربران آن را به «اروپا» تغییر داد، مأموریت داشت تا مطالبات صنفی را به سمت شعارهای ساختارشکنانه و حمایت از تروریستهای زندانی سوق دهد. …
موضعگیری جریان مدعی اصلاحات بار دیگر ثابت کرد که این جریان در بزنگاههای حساس، ترجیح میدهد چشم بر واقعیت ببندد و نقش پیادهنظام رسانهیی دشمن را ایفا کند. بیانیه اخیر این جبهه، مصداق بارز «آدرس غلط دادن» و تطهیر جریانی است که امنیت ملی را هدف قرار داده است. … جریان مدعی اصلاحات در بیانیه اشاره شده، دوباره نسخه از مد افتاده «تغییر رویکرد سیاست خارجی و بهکارگیری دیپلماسی فعال» را پیچیده است. این یعنی در حالی که دشمن برای ایران چنگ و دندان نشان میدهد، ما باید سنگر اقتدار را رها کرده و به قاتلان ۱۱۰۰شهید جنگ ۱۲روزه و میز مذاکره بمباران شده لبخند بزنیم!
هم میهن: جانهای سوخته فقیر/گفتوگو با قربانیان و متخصصان سوختگی درباره هزینه بالای درمان، کمبود امکانات در بیمارستانها و نوع مواجهه مردم
هر سال ۳هزار نفر بر اثر سوختگی میمیرند و نیمی از بیماران سوخته در بیمارستانها معلول میشوند
پزشکان و جراحان سوختگی بر این باورند که نبود آموزش، استانداردسازی و اجرا نشدن قانون، موجب افزایش آمار سوختگی در ایران شده است. محمدجواد فاطمی، مؤسس انجمن ققنوس سوختگی را بیماری مردم فقیر میداند. علیرضا جلالیندوشن، مدیرعامل انجمن هم میگوید در کشور ما چون ایمنی امر فراموششدهای است، ۹۰درصد سوختهها از فقرا هستند. آنها از ثبت نشدن روز ملی پیشگیری در تقویم رسمی کشور گلایه میکنند و معتقدند که گام اول برای پیشگیری ثبت روز ملی پیشگیری از سوختگی در تقویم رسمی است.
پرستاران بخشهای سوختگی هم با اینکه در دسته مشاغل سخت و زیانبار دستهبندی شدند اما بهدلیل کمبود پرستار نمیتوانند با ۲۰سال بازنشسته شوند و اغلب آنها ۳۰سال کار میکنند. سالانه حدود ۳۰۰هزار نفر به مراکز سوختگی کشور مراجعه میکنند و از این تعداد حدود ۳۰ هزار نفر با سوختگی شدید در بیمارستان بستری میشوند. آمار مرگومیر بر اثر سوختگی سالانه سههزار نفر است اما نیمی از ۲۷ هزار نفری که از بیمارستانها ترخیص میشوند، معلول میشوند.
کمبود تخت و امکانات برای درمان بیماران سوخته، یکی دیگر از مشکلات است. در سال ۱۳۹۴ قرار بود تعداد تختهای سوختگی در کشور به دو هزار و ۴۰۰تخت برسد اما حالا پس از گذشت یکدهه از آن زمان همچنان رئیس بیمارستان سوانح سوختگی مطهری تهران اعلام میکند، تنها هزار و ۳۰۰تخت برای بیماران سوختگی در کشور وجود دارد و ایران هزار و ۲۰۰تخت سوختگی کم دارد. بیمارستان سوانح سوختگی مطهری در سال ۱۳۴۱ ساخته شده و در طول این ۶۳سال با وجود ساخته شدن بیمارستانهای متعدد در تهران، اما بیمارستان مخصوص بیماران سوخته اضافه نشده است. …
«سوختگی، بیماری فقر است». این جمله را محمدجواد فاطمی، فوقتخصص جراحی پلاستیک، ترمیمی، دست و اعصاب محیطی و مؤسس انجمن ققنوس، جمعیت حمایت از بیماران سوخته به «هممیهن» میگوید… افراد پولدار، شعلهای برای خوراکپزی وسط اتاق ندارند که با همان هم خودشان را گرم کنند و بچههایشان هم دور همان درس بخوانند: «مدارس درست و حسابی در تهران، موتورخانه دارند و سیستم گرمایش آنها شوفاژ است. اما همین مدرسه در سیستان و بلوچستان یا با هیزم روشن میشود یا بخاری نفتی قطرهای است. هرکجا فقر وجود داشته باشد، سوختگی هست
هم میهن: نارضایتی تهیدستان و ریزش طبقه متوسط
محمدحسین شریفزادگان وزیر رفاه دولت خاتمی
مطالعات نشان میدهد که ۹۲درصد جامعه به نوعی اظهار نارضایتی میکنند، همچنین ۲۲نظرسنجی در کشور، اعم از پیمایش ملی ارزشها و نگرشهای ایرانیان که در ۲۸ استان انجام پذیرفته است. مهمترین مشکلات مردم در همه سالهای بعد از جنگ تحمیلی در اکثریت قابل توجه مشکلات اقتصادی عنوان شده است و مردم از فقر و بیکاری و گرانی و نابرابری و ناعدالتی و تبعیض رنج میبرند و هیچ چشماندازی برای بهتر شدن وضعیت اقتصادی در اغلب آنها وجود نداشته است.
فقر و نابرابری ذاتی جامعه نیست و محصول عملکرد سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و شیوه حکمرانی در جامعه است. حکومت اگر به علتهای نارضایتی مردم توجه نکند، به مهمترین عنصر حکمرانی یعنی رضایت مردم توجه نکرده است، و در شرایط کنونی بحرانهای جامعه ایران، قادر به پاسخگویی به امواج اعتراضی ناشی از آن نخواهد بود.
آخرین محاسبات رسمی فقر توسط مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد که از سال ۱۴۰۰ تا ١۴٠٣ در مدت ۳سال درصد فقیران جامعه از ۳۰درصد به ۳۶درصد رسیده است و حدود ۸۶۰.۵میلیون نفر به فقیران و تهیدستان جامعه اضافه شدهاند. یعنی از هر ۱۰۰نفر ۳۶نفر و از هر سه نفر یک نفر و از هر ۵نفر دو نفر زیر خط فقر زندگی میکنند. این یک فاجعه اجتماعی است که گریبان ملت ایران را گرفته است. فقر موجب زمینگیر شدن مردم فقیر و بیمناکی آنان از آینده و کاهش امید در جامعه میگردد. فقر در ایران مزمن شده است و از ۱۳۹۰ تاکنون بهطور متوسط ۲۴درصد از مردم زیر خط فقر زیستهاند.
آرمان ملی: انتظار جامعه از حاکمیت، ثبات معیشتی است
کاهش مستمر قدرت خرید، نوسان قیمت ارز، رشد هزینههای مسکن، آموزش و درمان و ناهمخوانی دستمزدها با واقعیتهای بازار، تصویری از وضعیت میسازد که نمیتوان آن را نادیده انگاشت. مسأله اصلی فقط در بالا بودن تورم یا ضعف ارزش پول ملی خلاصه نمیشود، بلکه در نبود یک افق روشن اقتصادی ریشه دارد.
ناکارآمدی سیاستگذاری و فقدان هماهنگی میان نهادهای تصمیمگیر، نقش تعیینکنندهای در تشدید بحران ایفا کرده است. سیاستهای مقطعی، واکنشی و کوتاهمدت جای برنامههای بلندمدت و مبتنی بر داده را گرفتهاند و همین امر باعث شده هر شوک بیرونی یا داخلی، اثرات مخربتری بر اقتصاد بر جای بگذارد. در چنین فضایی، طبقات متوسط و پایین نخستین قربانیان هستند؛ زیرا ابزارهای پوشش ریسک مالی، داراییهای محافظ ارزش یا امکان جابهجایی اقتصادی در اختیار ندارند. از سوی دیگر، تحریمها بهعنوان یک عامل خارجی، بستر این آسیبپذیری را گستردهتر کردهاند، اما خود بهتنهایی توضیح دهنده تمام مشکلات نیستند. …
واقعیت آن است که بحران دستمزد و معیشت تمام جامعه را دربر گرفته است. بازنشستگان بهجای دوران آرامش مجبور به مطالبهگری شدهاند، زیرا دریافتی آنها پاسخگوی هزینهها نیست. همزمان ارزش پول ملی کاهش مییابد و قیمت کالاهای اساسی بهطور مداوم افزایش پیدا میکند. وقتی حتی مدیران و کارمندان ردهبالا از ناکافی بودن حقوق سخن میگویند، طبیعی است که وضعیت کارگران دشوارتر باشد. انتظار جامعه این است که حاکمیت ثبات معیشتی را فراهم کند. این امر تنها با مدیرانی ممکن است که توان خلق ثروت، افزایش بهرهوری و حرکت به سمت تولید ارزش افزوده را داشته باشند تا خامفروشی کاهش یابد و چرخه فساد تضعیف شود.
همه این چالشها ریشه در اقتصاد دولتی دارد. در اقتصادهای پیشرفته دولت نقش ناظر دارد و میدان را برای فعالیت آزاد بخش خصوصی فراهم میکند.
اعتماد: نقاط کور بودجه ۱۴۰۵
بودجه سال ۱۴۰۵ در شرایطی تدوین شد که اقتصاد ایران با کمبود منابع، ناترازی مزمن، فشار ارزی و رکود تولید دست و پنجه نرم میکند. در چنین فضایی، هر تصمیم بودجهیی باید مبتنی بر واقعیتهای اقتصادی و با هدف ایجاد درآمد پایدار، حمایت از تولید و کنترل فشار بر معیشت مردم باشد. با این حال، آنچه در بخش خودرو و سیاستهای مرتبط با آن در بودجه سال آینده دیده میشود، بیش از آن که مبتنی بر منطق اقتصادی باشد، نشانهای از تصمیمهای مقطعی و بعضاً متناقض است. یکی از مهمترین این تصمیمها، کاهش تعرفه واردات خودرو از صددرصد به ۴۰درصد است.
آمار واردات خودرو نیز گویای همین واقعیت است. تا امروز حدود ۳۸هزار دستگاه خودرو وارد کشور شده و مجموع واردات امسال به حدود ۷۸هزار دستگاه رسیده است. این رقم نسبت به سال گذشته رشد محسوسی را نشان میدهد، اما باید توجه داشت که این افزایش صرفاً حاصل تغییر سیاست تعرفهای نیست، بلکه نتیجه مجموعهیی از عوامل از جمله تقاضای انباشته، انتظارات تورمی و تلاش دولت برای نمایش گشایش در بازار خودرو است. با این حال، سؤال اصلی اینجاست که آیا با کاهش تعرفه، در سال آینده شاهد جهش واقعی واردات خواهیم بود یا خیر. واقعیت این است که با شرایط فعلی نرخ ارز، محدودیت منابع ارزی و اولویتهای اساسی کشور مانند تأمین دارو و کالاهای ضروری، واردات خودرو برای بسیاری از فعالان اقتصادی توجیهپذیر نیست. خودرو کالایی مصرفی با اولویت پایینتر نسبت به نیازهای اساسی مردم است و در شرایطی که دولت برای تأمین ارز دارو با مشکل مواجه است، نمیتوان انتظار داشت که واردات خودرو به شکل گسترده و پایدار ادامه پیدا کند،
جهان صنعت: تاثیرات و پیامدهای مطالبات بازاریان بر بودجه ۱۴۰۵
بازاریان، بهعنوان یکی از ستونهای اقتصاد ایران با سابقهای طولانی در تأمین نیازهای مصرفی جامعه، در روزهای پایانی آذر و اوایل دیماه ۱۴۰۴، اعتراضاتی گسترده در بازارهای تهران، تبریز و اصفهان برگزار کردند. این اعتراضات، که با بستن حجرهها و تجمعات مسالمتآمیز همراه بود، عمدتاً به افزایش شدید نرخ ارز – که از مرز ۱۴۰هزار تومان عبور کرد – و تبعات آن بر قیمت کالاهای وارداتی معترض بود.
ریشه این مطالبات به سیاستهای ارزی بودجهیی بازمیگردد. لایحه ۱۴۰۵ پیشبینی افت درآمدهای نفتی را دارد و برای جبران، بر افزایش تعرفههای گمرکی و مالیات بر واردات تکیه کرده است. بازاریان، که بخش عمده فعالیتشان به واردات و توزیع کالاهای اساسی وابسته است، این سیاستها را“ فشاری مضاعف بر دوش تولیدکنندگان کوچک ”میدانند. یکی از رهبران انجمنهای صنفی در مصاحبه با رسانهها گفت: ”افزایش مالیات بر ارزش افزوده از ۱۰ به ۱۲درصد، تقاضای بازار را کاهش میدهد و چرخه تأمین را مختل میکند. ”این اعتراضات همزمان با دفاع رئیسجمهور از بودجه رخ داد و به نوعی، صدای بخش خصوصی سنتی را به فرآیند قانونگذاری رساند. گستره این مطالبات فراتر از ارز رفت و به کاهش یارانههای تولیدی و افزایش هزینههای انرژی کشیده شد، که مستقیماً با ساختار بودجه مرتبط است.
خراسان: کالابرگ یکمیلیونی برای هر نفر؛ مرهم یا مسکن؟
سؤال کلیدی این است: این کالابرگ، مرهمی پایدار بر زخم تورم است یا مُسکنی موقت در آستانه یک اصلاح پرهزینه؟
کالابرگ؛ انتقال یارانه از «ابتدای زنجیره» به «انتهای زنجیره»
نسخه جدید کالابرگ دقیقاً پاسخی به همین ریسک است. بهجای آنکه یارانه به واردکننده داده شود، مستقیم به خانوار منتقل میشود. به هر نفر ماهانه یک میلیون تومان اعتبار غیرنقدی اختصاص مییابد که صرف خرید ۱۲قلم کالای اساسی از لبنیات و گوشت تا برنج و حبوبات در بیش از ۲۶۰هزار فروشگاه میشود.
چالش اصلی: زمانبندی حمایت در برابر واکنش بازار
مسألهای که میتواند سرنوشت طرح را تعیین کند، نه اصل سیاست، بلکه «زمانبندی» آن است. تجربههای قبلی نشان دادهاند که بازار بسیار سریعتر از سیاستگذار واکنش نشان میدهد. حذف ارز ارزان، بلافاصله در قیمت نهادهها و انتظارات تورمی منعکس میشود، در حالی که جبران آن از مسیر کالابرگ، اگر حتی چند هفته تأخیر داشته باشد، به کاهش واقعی قدرت خرید خانوارها منجر خواهد شد.
با این تفاسیر، کالابرگ جدید فقط اعتبار نیست؛ تلاشی است برای بازچینی زنجیره تولید، توزیع و مصرف در شرایطی که ارز ترجیحی کنار رفته است.
مرهم پایدار یا مُسکن موقت؟
در مجموع باید گفت کالابرگ یکمیلیونی، اگر بهموقع شارژ شود، اگر متناسب با تورم بهروزرسانی گردد و اگر نظارت بر قیمتهای مصوب واقعاً جدی گرفته شود، میتواند مرهمی پایدار در دوره گذار حذف ارز ترجیحی باشد.
اما اگر شکاف زمانی بین «تصمیم دولت» و «واکنش بازار» عمیق شود، یا اگر اعتبارها از افزایش واقعی قیمتها عقب بمانند، یا مهمتر اینکه تشنگی صادرات با ارز ارزان در مدل قبل، جای خود را به تحریک تولید داخل ندهد، این طرح خیلی زود به مُسکنی موقت تبدیل خواهد شد؛ مُسکنی که درد تورم را کمی آرام میکند، اما بیماری را درمان نخواهد کرد.
ابتکار: گام مهم ارزی برای مقابله با فساد
جمعی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی تصمیم رئیس دولت چهاردهم برای اصلاح نظام ارز ترجیحی و پرداخت یارانه کالاهای اساسی به مردم (انتهای زنجیره مصرف) را گامی مثبت و پایانی بر رانتخواری و فساد اقتصادی و آغاز مسیر برای توزیع عادلانه منابع دانستند.
یکی از محورهای اصلی اصلاح نظام ارز ترجیحی، انتقال یارانه ارزی از ابتدای زنجیره تأمین به انتهای زنجیره مصرف است. در شیوه گذشته، دلار ترجیحی در ابتدای مسیر و به واردکنندگان کالاهای اساسی تخصیص مییافت. این روش بهدلیل ضعف نظارت، شفاف نبودن فرآیند توزیع و وجود واسطههای متعدد، موجب میشد بخش زیادی از یارانه ارزی به مصرفکننده نهایی نرسد و سود سرشار حاصل از آن به جیب افراد خاصی سرازیر شود.
در رویکرد جدید، به جای تخصیص ارز ارزان به واردکننده یا تولیدکننده، حمایت مالی مستقیم به مصرفکننده نهایی (مردم) داده میشود. به این ترتیب، یارانه از طریق ابزارهایی مانند پرداخت نقدی یا کالابرگ الکترونیکی در اختیار خانوارها قرار میگیرد و مردم خود تصمیم میگیرند چگونه آن را هزینه کنند.
محمدجواد آذری جهرمی وزیر ارتباطات دولت دوازدهم در حمایت از تصمیم اخیر دولت چهاردهم در زمینه تخصیص یارانه کالاهای اساسی به هر ایرانی در کانال تلگرامی خود نوشت: «اقدام دولت و رئیسجمهور در تخصیص یارانه کالاهای اساسی به هر ایرانی، اقدامی شجاعانه و ستودنی است. مردم ببینید چه پولهایی به عدهیی میدانند تا برای شما کالای ارزان تهیه کنند و بعضاً میخوردند و میبردند!
جمعی از نمایندگان مجلس با تأکید بر اینکه اقدام دولت در اصلاح نظام ارز ترجیحی گامی مثبت در مقابله با شبکههای رانتی است تصریح کردند: در این راستا مجلس به دولت کمک خواهد کرد ولی در عمل این موضوع باید به درستی و با برنامهریزی دقیق اجرا تا مشکلی ایجاد نشود.
احمد فاطمی نماینده بابل، عضو کمیسیون اجتماعی و رئیس کمیته اجتماعی کمیسیون تلفیق مجلس گفت: تصمیم اتخاذ شده مبنی بر اختصاص ارز ترجیحی به انتهای زنجیره مصرف، گام شجاعانه و تحول گرایانه دولت است بر این اساس دیگر قرار نیست ارز ۲۸۵۰۰تومانی به واردکنندگان نهادهها داده شود.
