رسانههای حکومتی در ۱۱ دی ۱۴۰۴ نشاندهنده تلاش برای تلاش خیزشهای معیشتی از طریق رسانههای امنیتیسازی مقدمات اعتراضات، فرافکنی به «دشمن خارجی» و هشدار به «آشوب» است. در مقابل، شکاف درون حاکم بر سر اجرای با اعتراضات، ناکارآمدی اقتصادی و تصمیمگیری بنبست، در رسانههای میانهروتر و نقشآفرینی درونساختار بهوضوح دیده میشود.
گزیده رسانهها:
کیهان:
با ادعای «پروژه آشوب نگرفت»، اعتراضات بازاریان را به «پادوهای اسراییل و منافقین» نسبت داد و فراخوان مریم رجوی را محور روایت امنیت خود قرار داد؛ تلاشی برای بیاعتبارسازی خ معیشتی و انکار ریشههای اقتصادی اعتراضات.
خراسان:
نوسانات آرزو و اعتراضات را بخشی از «پروژه بیثباتسازی از درون» دانست و با برجستهسازی نقش رسانهها، مرز میان اعتراض صنفی و «شورش» را آگاهانه مخدوش کرد.
فرهیختگان:
ضمن هشدار نسبت به استفاده از دشمن، مخالفت کرد نادیدهگرفتن اعتراضات اقتصادی خطاست؛ مفهومی دوگانه که همزمان با آن مخالفت میکند، آن را کنترل میکند و از رادیکال شدن آن جلوگیری میکند.
جوان:
با ادبیاتی ایدئولوژیک، از «تلاش هماهنگ اردوگاه استکبار» سخن گفت و جنگ روانی و شایعهسازی را عامل اصلی نارضایتیها معرفی کرد.
آرمان:
اعتراضات بازاریان را نشانه «خطای محاسباتی در ارزیابی افکار عمومی» دانستند و بر فقدان سازوکار شنیدن صدای جامعه و ضعف پاسخگویی امروز را شنیدند.
هممیهن:
با انتقاد صریح از نقش کیهان و حسین شریعتمداری، هشدار داد که امنیتی کردن اعتراضات و دوقطبیسازی، کشور را به «دره بحران» سوق میدهد و تلاشهای دولت برای آرامسازی فضای خنثی میکند.
جهان صنعت:
ریشه اعتراضات را در فروپاشی معیشت و نابرابریه
توسعه ایرانی:
خواستار نهادینهکردن حق اعتراض مدنی شد و هشدار داد که در شرایط تورم افسارگسیخته و بنبست اقتصادی، اعتراضات رادیکالتر خواهد کرد.
کامل رسانهها:
توسعه ایرانی: اصل ۸۸؛ تریبونی رسا برای شرح «واقعیتها»
اوضاع کشور آنقدر پرنوسان شده که… کوچکترین سیگنال سیاسی میتواند به موج روانی در بازار و جامعه تبدیل شود… اما طرح سؤال از رئیسجمهور، ناگهان از آسمان نیفتاده است. در ماههای گذشته، همین مجلس دوازدهم صحنه زمزمههایی بود که از «عدم کفایت» سخن میگفت… کنار رفتنِ پرچم «عدم کفایت» بهمعنای پایان یافتنِ فشارها نبود؛ فقط شکل فشار عوض شد. حالا به جای شعارهای تند و پرهزینه، ابزارهای رسمیتر مثل «استیضاح» و «سؤال» روی میز آمدهاند؛ …
اگر هدف، راهحل اقتصادی است، چرا خروجی این فشارها «اصلاح قانون»، «بازنگری برنامهها»، «توافق برای سیاستهای ضدتورمی «… نیست؟ چرا بیشتر شبیه به مسابقهای است که هر بار یک وزیر یا حتی رئیسجمهور را به نقطه دفاع میبرد؟…
سناریوی بدبینانه این است که سؤال، به جای راهحل، تبدیل به ابزارِ فرسایش شود؛ یک روند طولانی که از استیضاحهای متعدد تا سؤال از رئیسجمهور امتداد مییابد
خراسان: این نظرسنجیهای نامنظم و محرمانه! در این شرایط مانور روی مخاطب ۶۰ یا ۷۰درصدی صدا و سیما بدون توجه به میزان رضایت تماشاگران و کیفیت تولیدات، نتیجه مؤثر و بلندمدتی نخواهد داشت. انتقاد رسانهها از عملکرد رسانه ملی، واکنشهای منفی مخاطبان به یک سریال یا برنامه و جریانساز نبودن تولیدات تلویزیون گویای وضعیت موجود است.
لک علیآبادی: همتی را که مجلس دست رد به سینهاش میزند دولت دست به سینهاش میماند؛ این یعنی دهنکجی به مجلس.
نماینده مردم دورود و ازنا در صحن علنی مجلس: متأسفانه در یک دور باطل جناب آقای همتی با یک همت بلند به بانک مرکزی برگشت، مبارک آقایان! و سلام به نوسانگیری های جدید در بازار ارز. آقای رئیسجمهور! خداوکیلی این معنای وفاق است یا ما نمیفهمیم و متوجه نیستیم؟ وفاق یعنی چه؟ یا در لغتنامه شما وفاق را یکجور دیگری معنی کردند؟ فردی را که مجلس دست رد به سینهاش میزند دولت دست به سینهاش میماند؛ این یعنی دهنکجی به مجلس و به نمایندگان مردم؛ چه جور انتظار دارید که مجلس تمام قد در خدمت شما باشد؟
چندثانیه/ ایرنا- آملی لاریجانی رئیس مجمع تشخیص مصلحت: ادعای بنبست و فروپاشی کشور، خلاف واقع و بازی به دست دشمن است. عدهیی تحلیل میدهند که ما به بنبست رسیدهایم، فساد همهجا را گرفته و کشور در آستانه فروپاشی است؛ این سخنان خلاف واقع است. مشکل ممکن است در برخی مدیریتها یا در تحلیل ما باشد.
چندثانیه/ هم میهن- زیدآبادی: موضعگیری حسین شریعتمداری بهعنوان بخشی از حاکمیت، قابلقبول نیست. اعتراض کیهان به سخنگوی دولت… از سوی مسئولان یک نهاد وابسته به حکومت بهصورت علنی، اقدامی از هر جهت غیرعادی، غیرطبیعی و کاملاً غیرقابل پذیرش است و نشان از بلبشویی بیسابقه در حکمرانی کشور دارد.
چندثانیه/ هم میهن- متأسفانه وزرای دولت در عرصه عمومی غایب هستند، … قرار نیست دولت و وزرا در عمل دستبسته و مطابق میل نمایندگان مجلس و نهادهای غیردولتی عمل کنند، ولی پاسخگوی ناکارآمدیهای مرتبط به دخالتهای آنان باشند.
چند ثانیه- روزنامه اطلاعات پروانه مافی، فعال سیاسی اصلاح طلب: پزشکیان با وفاق ملی هواداران خودش را دلگیر و حتی خشمگین کرده چرا که «راهبرد نجات کشور» را در دستور کار قرار داده اما ظاهراً برخی نمایندگان مجلس با این رویکرد همراهی ندارند و ساز خودشان را میزنند.
چند ثانیه- روزنامه شرق- رئیسجمهور هم بداند که نمیتواند معیشت مردم را درست کند… زیرا بدون اصلاحات اقتصادی، جلوگیری از اسراف هم در حکومت و هم توسط مردم… کوبیدن آب در هاون است… دولت را کوچک کند و… از ریاستجمهوری شروع کند و بهویژه عینکهای تیرهای که به دور او گرد آمدهاند را بزداید و… البته میتواند از شر عینک داشتن هم رها شود و بهتر ببیند مشروط بر آن که… به همکار جراح خود دکتر حسن هاشمی مراجعه کند و لنز داخل چشمی بگذارد.
چند ثانیه- حمله تند باقرزاده نماینده مجلس به پزشکیان؛ دختر و دامادتان در فروشگاههای لاکچری خارج جولان میدهند/ اطراف شما را کسانی احاطه کردهاند که بعضاً خائن هستند!… صبر ملت سرمایهیی نیست که هر روز خرج بیتدبیریها شود. زمانی که دختر و داماد شما در کلیپهای خود در فروشگاههای لاکچری کشورهای خارجی جولان میدهند، مردم در کوچهپسکوچههای همین شهرها در حسرت یک کالای اساسی روزمره هستند. … گاه اطراف شما را کسانی احاطه کردهاند که خیر ملت را نمیخواهند؛ خائنان فکری و اجرایی…، شکاف بزرگی میان دولت و ملت ایجاد میکنند.
چند ثانیه- روزنامه جمهوری- پزشکیان نباید اجازه نقشآفرینی به دولت سایه بدهد… صدای مردم را بموقع شنیدن، هنر است. … این هفته، حکمرانان ما صدای مردم را شنیدند اما کمی دیر. … اقداماتی هم کردند اما محدود. درست در همینجاست که نقطه انحراف شروع میشود… به وفاق با مردم رویآور شوید. به دولت سایه اجازه دخالت در امور را ندهید. با مافیاها که بیرحمانه در حال بلعیدن کشور هستند قاطعانه برخورد کنید… .
آرمان امروز: اعلام آمادگی «پوتین» برای میانجیگری در پرونده هستهای ایران اظهارات پوتین نه تنها بهعنوان یک پیشنهاد دیپلماتیک، بلکه بهعنوان نشانهای از تمایل روسیه برای گسترش نفوذ خود در منطقه تفسیر میشود. … ستایش پوتین از ترامپ، که در رسانههای روسی و بینالمللی انعکاس یافت، حاکی از آن است که مسکو ترامپ را شریکی قابل اعتماد برای پیشبرد اهداف مشترک میبیند. ترامپ، که سابقه خروج از برجام در دوره اول ریاستجمهوریاش را دارد، اکنون بهدنبال مذاکراتی جدید با ایران است تا برنامه هستهیی را محدود کند، و پوتین پیشنهاد داده که روسیه میتواند در این فرآیند نقش تسهیلکنندهای ایفا کند…دلایل این تغییر رویکرد روسیه… نخست، جنگ اوکراین که منابع روسیه را بهشدت تحت فشار قرار داده، … دوم، روابط روسیه با ایران، هر چند نزدیک، همیشه پرابهام بوده است… مسکو بهدنبال منافع اقتصادی مانند ساخت نیروگاههای هستهیی کوچک در ایران است، اما همزمان از همکاری با آمریکا نیز استقبال میکند.
توسعه ایرانی: دولت، حق اعتراض مدنی را نهادینه کند
مشکلات و تنگناهای فزاینده اقتصادی، بار دیگر خیابانهای پایتخت و شهرهای بزرگ ایران را به صحنه بازتاب بحران معیشت تبدیل کرد. تجمعات اعتراضی که از اعتصاب گسترده بازاریان آغاز شد و بهسرعت به دانشگاهها و دیگر اقشار جامعه سرایت یافت، نهتنها یک زنگ خطر اقتصادی، بلکه یک نقطهعطف در تاریخ مواجهه حکمرانی با صدای مردم است. در شرایطی که جهشهای بیسابقه قیمت دلار و سکه، تورم فزاینده و بیثباتی لجامگسیخته، زندگی میلیونها ایرانی را به مرز ناامنی و فروپاشی رسانده، دولت چهاردهم با انتخابی تاریخی مواجه شده است؛ انتخابی که میتواند مسیر آینده انسجام ملی را تعیین کند.
فوران خشم معیشتی؛ از بازار تا دانشگاه
اعتراضات اخیر که از عصر یکشنبه هفتم دیماه با تعطیلی و اعتصاب کسبه در بازار بزرگ تهران آغاز شد، واکنشی مستقیم و غیرقابل اجتناب به فرسایش مداوم قدرت خرید و بیکفایتی در مدیریت اقتصادی کلان کشور بود. این اعتراضات، که در روز سهشنبه با پیوستن دانشجویان دانشگاههای صنعتی و علوم انسانی و گسترش به شهرهایی چون اصفهان، کرج و مشهد ادامه یافت، نشان داد که فشار اقتصادی، دیگر محدود به طبقات خاص نیست و به یک بحران فراگیر تبدیل شده است. …
در حالی که دولت پزشکیان تلاش میکند با رویکرد گفتوگو، اعتماد عمومی را ترمیم کند، بخشی از رادیکالهای ساختار حکومتی، تلاش میکنند این تجمعات را غیرقانونی بدانند و بخواهند با مردم برخورد کنند. این امر باعث میشود مردمی که اکنون در تنگناهای اقتصادی قرار گرفتهاند و اعتراضات در زمینههای اجتماعی و اقتصادی دارند، به ادامه اعتراضات ترغیب شوند.
این تقابل درونی، خطرناکترین سناریو است. در زمانهای که کشور همچنان درگیر جنگ اقتصادی است و شرایط بینالمللی (نه جنگ، نه صلح) بر اقتصاد سایه افکنده، هر گونه برخورد قهری میتواند اعتراضات را رادیکالتر کرده و دامنه آن را به سمتی ببرد که عواقب آن نامعلوم باشد. انسجام اجتماعی محصول اجبار نیست؛ حاصل احساس بهرسمیتشناختهشدن است. اگر این رویکرد دولت به سازوکارهای مشخص گفتوگو، زمانبندی روشن اصلاحات و پاسخگویی نهادی منتهی نشود، خطر آن وجود دارد که صداهای واقعی زیر عنوان «اخلال» حذف شوند و میدان به دست کسانی بیافتد که بهدنبال تقابل هستند.
جمهوری اسلامی: بموقع شنیدن هنر است
یادداشت مدیرمسئول
صدای مردم را بموقع شنیدن، هنر است. بعد از شنیدن صدای مردم، برای حل مشکلات آنها اقدام بموقع کردن، هنر است.
کسانی که تجمعات مردمی روزهای گذشته را اغتشاش مینامند، هنوز در توهمات خود غرقند. این درست است که افراد معدودی با نیت سوار شدن بر موجی که به راه افتاده بود درصدد تحقق اغراض شوم خود بودند، ولی حکمرانان ما نباید دچار این اشتباه شوند که اعتراضکنندگان اغتشاشگر بودند. درست در همینجاست که نقطه انحراف شروع میشود
هم میهن: هل دادن اعتراضات به دره بحران
روزهای اخیر خیابانهای تهران و برخی شهرهای بزرگ و کوچک ایران شاهد تجمعات اعتراضی است و علتالعلل آن بنا بر آنچه از سخنان و خواستههای این اجتماعات به دست میآید، اعتراض به بدی وضعیت اقتصادی و معیشت مردم است. وضعیت رو به فاجعهای که برای هیچکس پوشیده نیست.
اگر چه التهاب هنوز در سطح شهرها باقی است و فعلاً برنامهای برای تأمین خواسته معترضان هم مطرح نشده اما حرکت به گونهای به نظر میرسد که نشانههای دوقطبی در آن حداقلی است؛ البته اگر برخی تندروهای اصولگرا که توپخانه رسانهای این جریان را هم به دست دارند، بگذارند.
چنانچه همین روزها و با وجود سخنان و تصمیمات دولت، حسین شریعتمداری، در روزنامه کیهانش تلاشاش را برای کوبیدن بر طبل دعوا و دوقطبیسازی کرد، او نوشت: «کسانی که در خیابانها تجمع کردند مطالبه اقتصادی ندارند؛ حرف رادیو اسراییل را تکرار میکنند!» …
همان چیزی که احمد زیدآبادی، فعال سیاسی در متنی با عنوان «صداهای تحریکآمیز!» به آن اشاره کرده و نوشته است: «اگر دولت میخواهد فضای التهاب را آرام کند، بیان سخنان همدلانه با معترضان از سوی دستاندرکاران دولتی فقط بخشی از قضیه است، بخش مهمتر آن خاموش کردن صداهای تهدیدآمیز و تحریککننده و خشونتآفرین از سوی افراد و محافل وابسته به حکومت بهخصوص روزنامه کیهان است.
این روزنامه در چند دهه اخیر کارش عمدتاً ریختن بنزین بر روی آتش به قصد امنیتی کردن فضا بوده و ظاهراً نقش و کارکردی جز این برای خود قائل نیست. از این رو، کیهان به تنهایی تمام تلاشهای دولتی برای آرام کردن فضا را خنثی و مردم معترض را بهشدت تحریک و عصبانی میکند.
هم میهن: چه کسی چه کاره است؟/ درباره شنیدن صدای معترضان، موضع دولت و واکنش کیهان
احمد زیدآبادی
پس از آن که فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت از «بهرسمیت شناختن اعتراضات» و لزوم «شنیدن صدای مردم» از سوی دولت آقای پزشکیان سخن گفت، مدیرمسئول روزنامه کیهان بلافاصله او را به باد انتقاد گرفت و صدای «سزاوارِ شنیدن» را صدای کیهان و نیروهای همسوی آن دانست! یک ناظر بیطرف پس از شنیدن اظهارات خانم مهاجرانی و سپس واکنش کیهان به آن، نخستین نکتهیی که به نظرش میرسد این است که «در این کشور کی چهکاره است؟ قدرت در کجاست؟ مسئولیت با کیست؟ از چه کسانی باید انتظار پاسخگویی داشت؟» … محافلی که از منابع عمومی و دولتی ارتزاق میکنند و بخشی از ساختار رسمی قدرت محسوب میشوند، با نرمال شدن و به عبارتی با سامان گرفتن امور کشور میانهای ندارند و با هر اقدام سامانبخش به مخالفت برمیخیزند. آیا این چندپارگی قابل اصلاح است؟ اصلاح آن در درجه نخست به شناسایی و بهرسمیت شناختن این آسیب بدخیم از سوی مجموعه قوای حاکم بستگی دارد. آنها اما بهدلیل سالها تنفس در هوای وضعیت غیرنرمال، چنان به آن خو گرفتهاند که پندار تصوری از وضعیت به سامان و نرمال ندارند و حتی از تحقق آن احساس بیم میکنند!
جهان صنعت: توجه به اعتراضهای مردمی اصالت یا انفعال
اعتراضها به ظرفیتها و مناسبات سیاسی هم کشیده شد و تظاهراتکنندگان علیه مقامات و چهرههای سیاسی و نیز رفتار سیاسی حاکمیت جمهوری اسلامی شعار دادند.
همه حکومتها حتی حکومتهای دیکتاتور و اقتدارگرا، پایه حکومت خود را مردم و شهروندان کشورشان اعلام و تصریح میکنند همه کارهایی که از سوی حاکمیت و حکومتکنندگان انجام میشود دارای اهداف ملی و شهروندی است و از این بابت اگر اعتراضی از سوی هموطنان ابراز شود بهسرعت و با دقت مورد توجه قرار میگیرد و به آن پاسخ داده میشود. حالا تصور کنید در یک حالت انتزاعی هیچ رسانهیی و بالاخص هیچ رسانه خارجی -اعم از فارسیزبان و غیرفارسیزبان- اعتراضهای ایرانیان را مورد توجه قرار ندهد و بازتابی در میان افکار عمومی پدید نیاید. در همین حالت انتزاعی تصور کنید هیچ مخالف قابلاعتنایی در خارج از کشور برای جمهوری اسلامی وجود نداشته باشد و مقامات جمهوری اسلامی با خیال آسوده به اجرای برنامهها و دادن شعارهای داده شده ادامه دهند. آیا در این صورت باز هم واکنش حکومتکنندگان ایران به همین صورت و در همین حد بوده است؟ بعید بهنظر میرسد واکنش دو موقعیت برای تصمیمگیران و تصمیمسازان ایرانی یکسان باشد، چه آن که وقتی اعتراضهای ایرانیان در داخل مرزهای کشور محصور میشود و در خارج از مرزها کسی نیست که از این اعتراضها بهرهبرداری یا بهاصطلاح حاکمان ایرانی سوءاستفاده کند، حساسیت زیادی برای پاسخ دادن و مرتفع کردن مشکلات پدید نمیآید و روند دنبال میشود.
آرمان امروز: پیام اعتراضات بازاریان؛ خطای محاسباتی در ارزیابی افکار عمومی
در واقع، مهمترین پیام اعتراضات اخیر، خطای محاسباتی در تشخیص وضعیت افکار عمومی، خواستههای شهروندان و ضعف در حل مسائل است، فقدان مکانیسم کارآمد در شنیدن صدای اقشار و لایههای مختلف مردم و اتکای بیش از حد به نظرسنجیهای رسمی است؛ مگر سالهای گذشته، شاهد اعتراض بازاریان در زمینه افزایش میزان مالیات ارزش افزوده نبودیم؟ چرا از آن واقعه درس لازم را نیاموختیم؟
بی تردید، جامعه ما بهدلیل انباشتگی مسائل و بحرانها، مستعد چنین وقایعی است؛ اما آنچه مهم است در وهله اول، محاسبه دقیق و علمی افکار عمومی و تجلیات آن و واکنشهای احتمالی در مرحله بعد است، ثانیا، برنامهریزی برای برای پاسخگویی به خواستههای شهروندان، بسیار حائز اهمیت است. ارتقای سطح تاب آوری اجتماعی و سیاسی، گفتگوی مستمر با بخشهای مهم جامعه، تقویت نهادهای مدنی و صنفی، بخشی از پازل شناسایی، توجه و احترام به افکار عمومی است.
«آرمان امروز» گزارش میدهد؛
آرمان امروز: برخورد متفاوت دولت وفاق با «اعتراض»
در شرایطی که کشور با انباشت مشکلات اقتصادی و کاهش تابآوری اجتماعی مواجه است، برخورد فعال، شفاف و گفتوگومحور با اعتراضات صنفی میتواند از تشدید نارضایتی عمومی و زمینهسازی برای سوءاستفاده جریانهای معاند جلوگیری کند. تجربه اعتراضات اخیر بازاریان نشان میدهد که پذیرش اعتراض، احترام به معترضان و پیگیری مطالبات در بالاترین سطوح اجرایی، نهتنها نشانه ضعف دولت نیست، بلکه میتواند به تقویت ثبات سیاسی و کاهش تنشهای اجتماعی منجر شود؛ مسیری که به نظر میرسد دولت پزشکیان آن را آگاهانه و هدفمند انتخاب کرده است.
کیهان: پروژه آشوب نگرفت دست رد مردم به سینه پادوهای اسراییل
دست ردّ ملت ایران به سینه پادوهای اسراییل و آمریکا نشان داد، این بار نیز پروژه آشوب نگرفت…
در این میان، ورشکستگان سیاسی نیز بیکار ننشستند. مریم رجوی، سرکرده گروهک تروریستی منافقین که سالهاست از خاک فرانسه علیه مردم ایران پیام صادر میکند، بار دیگر خواستار شورش و اقدامات ضدامنیتی شد؛ «عموم مردم بهویژه جوانان مبارز و شورشی را به همبستگی و حمایت از خیزش بازاریان فرا میخوانم».
این در حالی است که افکار عمومیِ تحت فشار شدید معیشتی، سرخوردگی و ناامیدی، آمادگی پذیرش چنین زبانی را ندارد. در نتیجه، روایت رسمی دولت نهتنها اقناعکننده نبود، بلکه با واکنشهای منفی و حتی خشمآلود مواجه شد. همزمان، در فضای مجازی، انبوهی از روایتهای غیررسمی، احساسی و انتقادی باز تولید شد که توانست روایت رسمی بودجه را به حاشیه براند و استدلالهای دولت را بهاصطلاح بشورد و با خود ببرد.
آرمان امروز: «توسعه» حقالناسی که زیر سایه «بودجه» رنگ میبازد!
رها معیری: در آستانه تصویب بودجه سال ۱۴۰۵، بار دیگر این پرسش پیشروی سیاستگذاری عمومی در ایران قرار گرفته است: «آیا بودجههای سالانه قرار است ابزار تحقق توسعه باشند یا صرفاً مکانیسمی برای مدیریت روزمرگیها و عبور از بحرانهای کوتاهمدت؟» تجربه سالهای اخیر نشان میدهد که بودجه در ایران عمدتاً کارکرد دوم را داشته و بهجای آن که نقشه «راه توسعه» باشد، به سندی برای «دوام آوردن» تبدیل شده است.
دکتر فرزاد صابری، تحلیلگر توسعه و استاد دانشگاه، گفتگو کرده و او در ابتدای گفتگو تأکید میکند: «وقتی توسعه را حقالناس بدانیم، دیگر نمیتوان آن را به شرایط خاص یا آیندهای نامعلوم موکول کرد. توسعه یک انتخاب اختیاری نیست؛ یک تکلیف حکمرانی است و بودجه مهمترین ابزار اجرای آن است. مشکل اصلی بودجههای ایران نه فقط کمبود منابع، بلکه فقدان افق توسعهای است؛ بسیاری از بودجهها طوری نوشته میشوند که انگار قرار نیست کشور به نقطهای بهتر برسد؛ فقط باید امسال را بگذرانیم. این نگاه، در بلندمدت به عقبگرد منجر میشود».
توسعه، عدالت و سعادت؛ یک سوءتفاهم پرهزینه
نقطه مشترک همه این کشورها، تعریف توسعه بهعنوان یک ابرپروژه ملی بوده است؛ پروژهیی مشترک میان دولت و ملت، فراتر از جناحبندیهای سیاسی. همانگونه در یادداشت مذکور هشدار داده شده، اگر ایران نتواند چنین ابرپروژهای را بازتعریف کند، خطر تبدیلشدن به «موزه عبرت» برای آیندگان دور از ذهن نخواهد بود؛ کشوری با منابع عظیم انسانی و طبیعی که در تله ناترازیهای مزمن گرفتار مانده است. به باور دکتر صابری، بودجه ۱۴۰۵ میتواند نقطه عطفی باشد و تأکید کرد «سؤال این است که آیا بودجه ۱۴۰۵ صرفاً برای عبور از یک سال دیگر نوشته میشود یا آغاز بازگشت به توسعه بهعنوان حقالناس اکبر است؟ اگر پاسخ اول باشد، چرخه عقبماندگی تداوم پیدا میکند. تا زمانی که توسعه بهعنوان بزرگترین حق مردم بر ذمه حکمرانی بهرسمیت شناخته نشود، هیچ برنامهیی (چه برنامه هفتم و چه هشتم) به مقصد نخواهد رسید. و در نهایت، همان پرسشی که امیر سامری در یادداشت خود مطرح میکند، همچنان بیپاسخ مانده است: اگر توسعه واقعاً حقالناس اکبر بود، آیا امروز در چنین وضعیتی قرار داشتیم؟.
آرمان ملی: بودجه ۱۴۰۵ در مسیر اصلاح؛ از انقباضی خالص تا حمایتگری
لایحه در شرایط اقتصادی چالشبرانگیز، از جمله رکود تورمی، کاهش درآمدهای نفتی (حدود ۲۰میلیارد دلار کمتر از سالهای قبل) و تحریمها، با رویکرد انقباضی بسته شده تا تورم را مهار کند و تمرکز بر درآمدهای مالیاتی و اوراق بدهی افزایش یابد. کل بودجه عمومی و شرکتهای دولتی حدود ۱۴هزار و ۴۰۰میلیارد ریال (معادل ۱۴همت و ۴۰۰میلیارد تومان) پیشبینی شده که از این میزان، ۵هزار و ۲۲۰هزار میلیارد ریال به منابع و مصارف دولت اختصاص دارد.
با این حال، کمیسیون تلفیق بودجه مجلس در جلسهیی در دی ۱۴۰۴، کلیات لایحه را با ۳۲رأی مخالف در برابر ۹رأی موافق رد کرد. این رد کمسابقه، زنگ خطری برای دولت بود و منجر به نامهیی از سوی رئیسجمهور به مجلس شد که در آن با ۵ اصلاح کلیدی موافقت گردید و روند اصلاح لایحه با همکاری مجلس و دولت کلید خورد.
اصلاحات بودجه زیر فشار مجلس
اخبار مرتبط نشاندهنده تمرکز بر حمایت از اقشار آسیبپذیر است: از افزایش حداقل ۲۰درصدی حقوق به ۳۰درصد، تا اصلاح یارانه ارز ترجیحی و هدایت منابع مالیات به کالابرگ الکترونیک. سازمان برنامه و بودجه و وزارت نفت نیز موظف به ارائه گزارشهای شفاف در مورد منابع نفتی و یارانهها شدند. در صورت رد نهایی در صحن، دولت ۵روز فرصت اصلاح دارد.
توسعه ایرانی: دولت وضعیت بد فعلی را، بدتر نکند!
این اولین باری نیست که دولتها وعده افزایش یارانه نقدی را میدهند. این وعده چندین سال است که به یکی از برنامههای نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری تبدیل شده است. اما در حوزه اجرا، دولت محمود احمدینژاد در ابتدا بر تخصیص یارانه نقدی بسیار تأکید کرد و سپس نوبت به دولت رئیسی رسید تا این مبلغ را از ۴۵هزار و ۵۰۰تومان به ۳۰۰هزار تومان برای دهکهای چهارم تا نهم، و ۴۰۰هزار تومان برای دهکهای اول تا سوم، برساند.
دولت مسعود پزشکیان در ابتدا برنامه خود را بر حذف یارانه نقدی دهکهای ۸ تا ۱۰ گذاشت که تاکنون نیز چندین میلیون نفر از طرح دریافت یارانه خارج شدهاند، اما گفتنی است، نحوه دهکبندی و حذف برخی خانوارها، بهخصوص خانوارهای کارگری، از دریافت یارانه نقدی، انتقادات بسیاری را متوجه دولت ساخت. اما اکنون دولت در برنامه دهکبندی خود تغییری نشان نداده است و تنها قصد دارد برای گروههای سابق، مبلغ یارانه را تا ۷۰۰هزار تومان افزایش دهد اما در عوض ارز ترجیحی را حذف کند که آثار آن به عموم جامعه برمیگردد.
سهراب دلانگیزان در گفتگو با «توسعه ایرانی»: با یارانه ۷۰۰هزار تومانی، نمیتوان حتی نیم کیلو گوشت و بیشتر از ۳کیلو گوشت مرغ خرید و مبلغ آنقدر کم است که نزدیک ۵دلار است بنابراین مبلغ مشخص شده برای افزایش یارانهها بهشدت کم و خسارتبار است و تاثیری بر قدرت خرید دهکهای پایینی نخواهد داشت
آرمان امروز: وعدههای «همتی» برای ایجاد ثبات اقتصادی
مهاجرانی در نشست خبری دیروز، با اشاره به چالشهای پیش رو، اظهار داشت که دولت با این انتصاب، بهدنبال تقویت ثبات مالی و کاهش فشارهای تورمی است. او فرآیند را شفاف توصیف کرد: از میان ۲۲گزینه، همتی با بالاترین امتیازات در حوزههای تخصص، تعهد و تجربه، برگزیده شد.
عبدالناصر همتی، در اولین اظهارات خود پس از انتصاب، مستقیماً به مردم خطاب کرد و قول داد: ”ثبات اقتصادی را فراهم میکنم.
واکنشها به این انتصاب دوگانه است. برخی با طنز تلخ نوشتند: ”همتی بهخاطر دلار ۹۰هزار تومانی برکنار شد، حالا برای کنترل ۱۴۰هزار تومانی برمیگردد! ”در مقابل، حامیان دولت آن را“ ترکیب هماهنگ“ برای عبور از بحران میدانند. کارشناسان اقتصادی، این تغییر را فرصتی برای اصلاحات میبینند، اما هشدار میدهند که بدون هماهنگی با دولت و مجلس، وعدهها به چالش کشیده میشود. در نهایت، انتصاب همتی میتواند سیگنالی مثبت برای بازارها باشد، به شرط اجرای سریع وعدهها. با تورم بالای ۴۰درصد و کسری بودجه فزاینده، بانک مرکزی در خط مقدم جنگ اقتصادی قرار دارد. موفقیت همتی نه تنها به تخصصش، بلکه به حمایت قوا بستگی دارد. اگر این وعدهها محقق شود، میتواند ثبات را به اقتصاد بازگرداند؛ وگرنه، چالشهای پیش رو عمیقتر خواهد شد.
