عشق به میهن و شهرها و روستاهای آن، همواره در مبارزهی فرزندان مجاهد ایران، با عشق به آزادی درهم آمیخته بوده است. چه بسیار فرزندان ایران که از شهرها و روستاهای خود برای نبرد آزادی خارج شدند و هرگز به شهر ودیار خود برنگشتند در حالی که سالها آرزوی دیدار دوباره را داشتند.
ترانهی شهر و دیار
ترانهی شهر و دیار
ترانهای ست که برای مشهد سروده شده است. و در شهر اشرف توسط گروه ترانه و سرود جوانان اشرفی اجرا شده است. این ترانه را با ذکر تاریخچهای از شهر مشهد، به شما تقدیم میکنیم.
«ترانهی شهر و دیار»
گاهی وقتا که تو خوابم، گاهی وقتا که بیدارم
میبینم که، برمیگردم، روزی به شهر و دیارم
یه روز از سمت جنوبش، یه روز از سمت شمالش
میبینم با شوق و شادی، توی شهرم پا میذارم
مثل یه عاشق شیدا که رسیده به نگارش
هی میخوام یادم بیارم، خاطرات بیشمارم
توی رؤیا عاشقونه، درو دیوارو تماشا میکنم من
حاشا حاشا، من این عشقو نه خیال کنی که حاشا میکنم من
گاهی وقتا که تو خوابم، گاهی وقتا که بیدارم
میبینم که، برمیگردم، روزی به شهر و دیارم
در ودیوارای کوچه، یاد اون روزا میافتن
که ترانهی جوونی، از لبام هی میشنفتن
میگن این همون جوونه، که یه روز از پیش ما رفت
بیوداع و ناگهانی، ما نفهمیدیم کجا رفت
میگم آره! من همونم، که همیشه عشقتون توی تنم بود
واسه این عشق، عمر ناچیز، بهترین هدیه برای میهنم بود
گاهی وقتا که تو خوابم، گاهی وقتا که بیدارم
میبینم که، برمیگردم، روزی به شهر و دیارم
توی رؤیاهای شیرین، میبینم که شاد شادم
میگم ای عشق دیدی واست همه زندگی مو دادم
***********************************
«مشهد شهر هشتمین پیشوای عدالت و آزادی، علی بن موسی الرضا (ع)،
و شهر شهیدان سرفراز راه آزادی».
تاریخ کهن خراسان و مردم آن:
بهطوریکه از نوشتههای تاریخی برمیآید مردم خراسان گروهی از نژاد آریایی بودهاند که در منطقهی خراسان که پارئوکا نام داشت زندگی میکردند، با آمدن اسلام به ایران، آنها خیلی زود به آئین اسلام گرویدند، گروهی کثیر از آنان به یاری سردار خراسان، ابومسلم خراسانی شتافتند و علیه امویان قیام کردند. خراسان چندی بعد دعوی استقلال کرد و سر از فرمان خلیفه وقت برتافت.
در طلیعهی اسلام در ایران مردم خراسان به خاطر عشق و ایمان به خاندان علی (ع) بهشدت مورد ستم و سرکوبی شاهان غزنوی قرار میگرفتند.
استان خراسان در جریان حملات مغول و تیموریان نیز خسارات و ویرانیهای جبران ناپذیری دید.
خراسان 320000کیلومتر مربع مساحت دارد. اما سه چهارم آن را بیابانهای خشک و کویرها و شنزارها تشکیل میدهند.
به علت شرایط جغرافیایی و وسعت اراضی، خراسان آب و هوای متفاوت و متغیری دارد، شمال این استان سردسیر و کوهستانی است. سلسله کوههای شمالی خراسان با قلهی بینالود و هزارمسجد و کوههای آلاداغ و خورکوه سرچشمهی رودهای پرآبی است که بر دامنههای سبز و دشتهای حاصلخیز آن روانند و زمینهای کشاورزی این استان را سیراب میکنند.
معادن مس، سرب، روی، ذغال سنگ، آهن، سنگ مرمر، فیروزه و دیگر سنگهای قیمتی در دل این کوهها به وفور یافت میشوند و این استان را در شمار سرزمینهای غنی و زرخیز ایران قرار میدهند.
مشهد شهری به بلندای تاریخ:
شهرستان مشهد در شمال شرقی استان خراسان واقع شده است. این شهر در آستانهی قرن سوم هجری برای مدتی پایتخت جهان اسلام بود. نام مشهد به مناسبت وقوع شهادت و وجود مرقد مطهر امام رضا (ع) در این شهر بر آن گذاشته شده است. اما قبل از آن، تنها قریهای به نام ’سناباد’ بود. در سال 302 هجری قمری حضرت امام رضا(ع) به دستور حاکم جباری از خمینیهای آن دوران، که خود را خلیفه، و مدافع خاندان علی (ع) مینامید مسموم شد و بهشهادت رسید. پیکر پاک آن حضرت در سناباد به خاک سپرده شد.
از اواسط قرن چهارم هجری از سناباد با عنوان ’المشهد’، ’مشهدالرضا’، ’المشهدالرضوی’، ’مشهد توس’، و ’ارض اقدس’ نام برده شد. در اواسط قرن ششم هجری سناباد در ترکیب یک شهر بزرگ به نام ’مشهد’ معروف شد.
مشهد در طول تاریخ با فراز و نشیبهای فراوانی مواجه شده است. اما اینک یکی از بزرگترین و زیباترین شهرهای ایران تلقی میشود و سالانه 21 میلیون زایر و ایرانی و جهانگرد خارجی را پذیرا میشود.
«ترانهی شهر و دیار»
گاهی وقتا که تو خوابم، گاهی وقتا که بیدارم
میبینم که، برمیگردم، روزی به شهر و دیارم
یه روز از سمت جنوبش، یه روز از سمت شمالش
میبینم با شوق و شادی، توی شهرم پا میذارم
مثل یه عاشق شیدا که رسیده به نگارش
هی میخوام یادم بیارم، خاطرات بیشمارم
توی رؤیا عاشقونه، درو دیوارو تماشا میکنم من
حاشا حاشا، من این عشقو نه خیال کنی که حاشا میکنم من
گاهی وقتا که تو خوابم، گاهی وقتا که بیدارم
میبینم که، برمیگردم، روزی به شهر و دیارم
در ودیوارای کوچه، یاد اون روزا میافتن
که ترانهی جوونی، از لبام هی میشنفتن
میگن این همون جوونه، که یه روز از پیش ما رفت
بیوداع و ناگهانی، ما نفهمیدیم کجا رفت
میگم آره! من همونم، که همیشه عشقتون توی تنم بود
واسه این عشق، عمر ناچیز، بهترین هدیه برای میهنم بود
گاهی وقتا که تو خوابم، گاهی وقتا که بیدارم
میبینم که، برمیگردم، روزی به شهر و دیارم
توی رؤیاهای شیرین، میبینم که شاد شادم
میگم ای عشق دیدی واست همه زندگی مو دادم
***********************************
«مشهد شهر هشتمین پیشوای عدالت و آزادی، علی بن موسی الرضا (ع)،
و شهر شهیدان سرفراز راه آزادی».
تاریخ کهن خراسان و مردم آن:
بهطوریکه از نوشتههای تاریخی برمیآید مردم خراسان گروهی از نژاد آریایی بودهاند که در منطقهی خراسان که پارئوکا نام داشت زندگی میکردند، با آمدن اسلام به ایران، آنها خیلی زود به آئین اسلام گرویدند، گروهی کثیر از آنان به یاری سردار خراسان، ابومسلم خراسانی شتافتند و علیه امویان قیام کردند. خراسان چندی بعد دعوی استقلال کرد و سر از فرمان خلیفه وقت برتافت.
در طلیعهی اسلام در ایران مردم خراسان به خاطر عشق و ایمان به خاندان علی (ع) بهشدت مورد ستم و سرکوبی شاهان غزنوی قرار میگرفتند.
استان خراسان در جریان حملات مغول و تیموریان نیز خسارات و ویرانیهای جبران ناپذیری دید.
خراسان 320000کیلومتر مربع مساحت دارد. اما سه چهارم آن را بیابانهای خشک و کویرها و شنزارها تشکیل میدهند.
به علت شرایط جغرافیایی و وسعت اراضی، خراسان آب و هوای متفاوت و متغیری دارد، شمال این استان سردسیر و کوهستانی است. سلسله کوههای شمالی خراسان با قلهی بینالود و هزارمسجد و کوههای آلاداغ و خورکوه سرچشمهی رودهای پرآبی است که بر دامنههای سبز و دشتهای حاصلخیز آن روانند و زمینهای کشاورزی این استان را سیراب میکنند.
معادن مس، سرب، روی، ذغال سنگ، آهن، سنگ مرمر، فیروزه و دیگر سنگهای قیمتی در دل این کوهها به وفور یافت میشوند و این استان را در شمار سرزمینهای غنی و زرخیز ایران قرار میدهند.
مشهد شهری به بلندای تاریخ:
شهرستان مشهد در شمال شرقی استان خراسان واقع شده است. این شهر در آستانهی قرن سوم هجری برای مدتی پایتخت جهان اسلام بود. نام مشهد به مناسبت وقوع شهادت و وجود مرقد مطهر امام رضا (ع) در این شهر بر آن گذاشته شده است. اما قبل از آن، تنها قریهای به نام ’سناباد’ بود. در سال 302 هجری قمری حضرت امام رضا(ع) به دستور حاکم جباری از خمینیهای آن دوران، که خود را خلیفه، و مدافع خاندان علی (ع) مینامید مسموم شد و بهشهادت رسید. پیکر پاک آن حضرت در سناباد به خاک سپرده شد.
از اواسط قرن چهارم هجری از سناباد با عنوان ’المشهد’، ’مشهدالرضا’، ’المشهدالرضوی’، ’مشهد توس’، و ’ارض اقدس’ نام برده شد. در اواسط قرن ششم هجری سناباد در ترکیب یک شهر بزرگ به نام ’مشهد’ معروف شد.
مشهد در طول تاریخ با فراز و نشیبهای فراوانی مواجه شده است. اما اینک یکی از بزرگترین و زیباترین شهرهای ایران تلقی میشود و سالانه 21 میلیون زایر و ایرانی و جهانگرد خارجی را پذیرا میشود.
حرم مطهر امام رضا(ع):
حرم مطهر امام رضا (ع) در زیر گنبدی زرین با رواقهای گوناگون که هر یک نام جداگانهای دارند، احاطه شده است. بر روی مرقد مطهر امام رضا (ع) سه ضریح در داخل یکدیگر قرار دارد که آخرین آن یعنی ضریح بیرونی طلایی است و توسط هنرمندان چیره دست اصفهانی با نهایت استادی ساخته شده است. با اینکه فاصلهی گنبد طلایی حرم با دو منارهی بلند اطراف آن یکسان نیست ولی در ساختمان آن مهارتی بهکار رفته که از راه دور گنبد در وسط گلدستهها دیده میشود. کتیبهی بسیار مهمی بر سر دیوارهای حرم به چشم میخورد که اثر هنرمند مشهور دورهی صفوی، علیرضا عباسی است. گنبد بزرگی که بر فراز حرم قرار دارد تا زمان صفویه مزین به کاشیهای نفیس بود و در سال 239 هجری قمری کاشیها را جمعآوری و آن را با طلا پوشاندند. پس از حملات و دستبرد ازبکها مجدداً گنبد را طلا گرفتند.
بقعهی مطهر حرم بهوسیله درهای طلایی به رواقهای مجاور متصل است. این رواقها را دارالسیاده، دارالضیافه، دارالحفاظ، دارالزهد، و دارالسعاده میخوانند.
صحن عتیق، در زمان امیرعلیشیر نوایی وزیر سلطان حسین بایقرا و صحن (نو) در زمان فتحعلی شاه بنا شد. این دو صحن از قدیمیترین صحنهای حرم مطهر است.
همه روزه هنگام طلوع و غروب خورشید نوای طبل و سرنا از نقاره خانهی ایوان غربی حرم، مردم را به خواندن نماز دعوت میکند. بر روی ایوان ضلع شرقی ساعت بزرگی است که چهار صفحه دارد و زمان را با نواختن زنگ به همگان اعلام میکند.
سقاخانهی طلایی اسماعیل که در وسط صحن عتیق قرار دارد زائران را به نوشیدن آب گوارا میخواند. سنگاب بزرگی که برای این سقاخانه در سال 597هجری ساخته شده بود همواره مملو از آب و یخ بود و اینک در موزهی آستان قدس بهعنوان یکی از شاهکارهای حجاری جهان نگهداری میشود.
سایر قسمتهای مجموعهی متبرک آستان قدس رضوی عبارتند از: مقبرهی شیخ بهایی، مقبرهی شیخ حر عاملی، مسجد بالای سر، مسجد هفتاد و دو تن، مدرسه دودر، مدرسه پریزاد، گنبد الله وردیخان، گنبد حاتمخان، موزهی کتابخانه، مهمانسرای حضرت، و دارالشفای امام رضا (ع).
مسجد گوهرشاد:
حرم مطهر امام رضا (ع) در زیر گنبدی زرین با رواقهای گوناگون که هر یک نام جداگانهای دارند، احاطه شده است. بر روی مرقد مطهر امام رضا (ع) سه ضریح در داخل یکدیگر قرار دارد که آخرین آن یعنی ضریح بیرونی طلایی است و توسط هنرمندان چیره دست اصفهانی با نهایت استادی ساخته شده است. با اینکه فاصلهی گنبد طلایی حرم با دو منارهی بلند اطراف آن یکسان نیست ولی در ساختمان آن مهارتی بهکار رفته که از راه دور گنبد در وسط گلدستهها دیده میشود. کتیبهی بسیار مهمی بر سر دیوارهای حرم به چشم میخورد که اثر هنرمند مشهور دورهی صفوی، علیرضا عباسی است. گنبد بزرگی که بر فراز حرم قرار دارد تا زمان صفویه مزین به کاشیهای نفیس بود و در سال 239 هجری قمری کاشیها را جمعآوری و آن را با طلا پوشاندند. پس از حملات و دستبرد ازبکها مجدداً گنبد را طلا گرفتند.
بقعهی مطهر حرم بهوسیله درهای طلایی به رواقهای مجاور متصل است. این رواقها را دارالسیاده، دارالضیافه، دارالحفاظ، دارالزهد، و دارالسعاده میخوانند.
صحن عتیق، در زمان امیرعلیشیر نوایی وزیر سلطان حسین بایقرا و صحن (نو) در زمان فتحعلی شاه بنا شد. این دو صحن از قدیمیترین صحنهای حرم مطهر است.
همه روزه هنگام طلوع و غروب خورشید نوای طبل و سرنا از نقاره خانهی ایوان غربی حرم، مردم را به خواندن نماز دعوت میکند. بر روی ایوان ضلع شرقی ساعت بزرگی است که چهار صفحه دارد و زمان را با نواختن زنگ به همگان اعلام میکند.
سقاخانهی طلایی اسماعیل که در وسط صحن عتیق قرار دارد زائران را به نوشیدن آب گوارا میخواند. سنگاب بزرگی که برای این سقاخانه در سال 597هجری ساخته شده بود همواره مملو از آب و یخ بود و اینک در موزهی آستان قدس بهعنوان یکی از شاهکارهای حجاری جهان نگهداری میشود.
سایر قسمتهای مجموعهی متبرک آستان قدس رضوی عبارتند از: مقبرهی شیخ بهایی، مقبرهی شیخ حر عاملی، مسجد بالای سر، مسجد هفتاد و دو تن، مدرسه دودر، مدرسه پریزاد، گنبد الله وردیخان، گنبد حاتمخان، موزهی کتابخانه، مهمانسرای حضرت، و دارالشفای امام رضا (ع).
مسجد گوهرشاد:
این مسجد در مجاورت حرم مطهر حضرت رضا (ع) به دستور گوهرشادآغا همسر شاهرخ میرزا در سال 138 ه -ق ساخته شده است. مسجد جامع گوهرشاد عظیمترین مسجد چهارایوانی ایران است.
از دیگر آثار و بناهای تاریخی مشهد آرامگاه خواجه ربیع از اصحاب پیغمبر اسلام (ص) و از سرداران حضرت علی (ع) است که در سال 1301 ساخته شده.
آرامگاه پیرپالاندوز یا شیخ محمد عارف عباسی از عرفای بزرگ به دستور محمدخدابنده و گنبد سبز در خیابان خاکی مدفن عارف بزرگ، استرآبادی در سال 1101 به دستور شاه عباس ساخته شد و بهدلیل رنگ فیروزهای گنبد به گنبد سبز شهرت یافت. این محل خانقاه صوفیه بوده است.
گنبد خشتی در خیابان طبرسی مدفن امامزاده محمد است. این بنا نیز از ساختههای دوران شاه عباس است.
آرامگاه فردوسی بزرگترین حماسه سرای ایران که اثر جاویدانش شاهنامه، از شاهکارهای ادبی جهان بهشمار میرود در شهر طوس در میان باغی مصفا، در مجاورت دروازهی رزان طابران قدیم واقع شده است. ساختمان فعلی آرامگاه فردوسی که الهام گرفته از معماری هخامنشی است، در سال 6431 شمسی ساخته شده است.
سابقة طوس:
طوس سابقه طولانی اساطیری دارد و از مهمترین شهرهای خراسان بود اما بعد ها تحت الشعاع مشهد که خود جزیی از طوس بود مرکزیت خود را به مشهد سپرد.
گنبد هارونیه، آرامگاه یا خانقاهی است که در سدههای هفتم وهشتم هجری قمری، ’هم پهلو’ با یک بنای مذهبی دیگر بر فراز خرابههای شهر طوس ساخته شده است.
بیشتر مراکز ییلاقی زیبای مشهد در دامنهها و درههای شمالی کوههای بینالود در امتداد جنوب باختری این شهر قرار دارد. معروفترین این ییلاقها عبارتند از: وکیل آباد، گلستان، حصار، طرقبه، عنبران، جاغرق، سرآسیاب، شاندیز، زشک، اخلمد، چشمه سبز، شاهان گرماب و غارمغان.
گفتیم مشهد شهادتگاه هشتمین پیشوای اسلام انقلابی، امام و مقتدای تاریخی مجاهدان امام رضا (ع) است. تربت مقدس این شهر همچنین با خون شهیدان قهرمانی از مجاهدین در نبرد برای سرنگونی رژیم ضدبشری خمینی و در راه استقرار آزادی و حاکمیت مردمی نیز آبیاری شده. ستارگان و جاودانه فروغهایی که با پرتو تابناک وجودشان مسیر آزادی را روشن و طی طریق آن را برای رهروان این راه هموار نمودهاند.
از دیگر آثار و بناهای تاریخی مشهد آرامگاه خواجه ربیع از اصحاب پیغمبر اسلام (ص) و از سرداران حضرت علی (ع) است که در سال 1301 ساخته شده.
آرامگاه پیرپالاندوز یا شیخ محمد عارف عباسی از عرفای بزرگ به دستور محمدخدابنده و گنبد سبز در خیابان خاکی مدفن عارف بزرگ، استرآبادی در سال 1101 به دستور شاه عباس ساخته شد و بهدلیل رنگ فیروزهای گنبد به گنبد سبز شهرت یافت. این محل خانقاه صوفیه بوده است.
گنبد خشتی در خیابان طبرسی مدفن امامزاده محمد است. این بنا نیز از ساختههای دوران شاه عباس است.
آرامگاه فردوسی بزرگترین حماسه سرای ایران که اثر جاویدانش شاهنامه، از شاهکارهای ادبی جهان بهشمار میرود در شهر طوس در میان باغی مصفا، در مجاورت دروازهی رزان طابران قدیم واقع شده است. ساختمان فعلی آرامگاه فردوسی که الهام گرفته از معماری هخامنشی است، در سال 6431 شمسی ساخته شده است.
سابقة طوس:
طوس سابقه طولانی اساطیری دارد و از مهمترین شهرهای خراسان بود اما بعد ها تحت الشعاع مشهد که خود جزیی از طوس بود مرکزیت خود را به مشهد سپرد.
گنبد هارونیه، آرامگاه یا خانقاهی است که در سدههای هفتم وهشتم هجری قمری، ’هم پهلو’ با یک بنای مذهبی دیگر بر فراز خرابههای شهر طوس ساخته شده است.
بیشتر مراکز ییلاقی زیبای مشهد در دامنهها و درههای شمالی کوههای بینالود در امتداد جنوب باختری این شهر قرار دارد. معروفترین این ییلاقها عبارتند از: وکیل آباد، گلستان، حصار، طرقبه، عنبران، جاغرق، سرآسیاب، شاندیز، زشک، اخلمد، چشمه سبز، شاهان گرماب و غارمغان.
گفتیم مشهد شهادتگاه هشتمین پیشوای اسلام انقلابی، امام و مقتدای تاریخی مجاهدان امام رضا (ع) است. تربت مقدس این شهر همچنین با خون شهیدان قهرمانی از مجاهدین در نبرد برای سرنگونی رژیم ضدبشری خمینی و در راه استقرار آزادی و حاکمیت مردمی نیز آبیاری شده. ستارگان و جاودانه فروغهایی که با پرتو تابناک وجودشان مسیر آزادی را روشن و طی طریق آن را برای رهروان این راه هموار نمودهاند.
برخی شهیدان مشهد:
شهدای سرفرازی همچون شهید بزرگ حقوقبشر دکتر کاظم رجوی، مجاهد شهید منیره رجوی نماد شهدای مجاهد قتلعام شده توسط رژیم جنایتکار خمینی، مجاهد شهید قاسم باقرزاده از فرماندهان شهید مجاهدین، مجاهد شهید کاظم باقرزاده از اعضای شورای ملی مقاومت، مجاهد شهید علی زرکش، مجاهد شهید رضا ماهوان، مجاهد شهید منصور بازرگان و مجاهد شهید عالیه بازرگان از جمله شهدای سرفراز مجاهدین از شهر مشهد هستند.
شهدای مقدس عملیات انتحاری مجاهد قهرمان هادی علویان و مجاهد قهرمان حسین بابایی فرزندان دلاوری از مشهد بودند که با نثار خون پاکشان عوامل رژیم خمینی و جانشین او یعنی خامنهای را به کیفر اعمالشان رساندند.
شهیدان مجاهد خانواده زائریان مقدم، مجاهد شهید مادر احترام السادات زائریان مقدم، مجاهد شهید فاطمه زائریان مقدم، مجاهد شهید علی زائریان مقدم، مجاهد شهید مهدی زائریان مقدم، مجاهد شهید فائزه زائریان مقدم، مجاهد شهید مصطفی موسوی همسر فائزه، شهدای مجاهد خانواده مرتضایی، مجاهد شهید طاهر مرتضایی، مجاهد شهید فاطمه (عفت خراسانی) خواهرزاده طاهر و همسرش مجاهد شهید محمود جعفری، مجاهد شهید محمدتقی خراسانی خواهرزاده طاهرو مجاهد شهید عبدالله مرتضایی، برادر زاده طاهر، شهدای مجاهد خانواده شایسته مجاهد شهید مادر صغری داوری، مجاهد شهید احمد شایسته و مجاهد شهید فاطمه شایسته،
همچنین مجاهدشهید علی امیر کبیر یغمایی، مجاهد هماربوبی، مجاهد شهیدنوشین علوی، مجاهد شهید فریدون علوی، مجاهد شهید شاهین علوی، مجاهد شهید افشین علوی، مجاهد شهید نسرین راجی نیا، مجاهد شهید محمد قانع، مجاهد شهید هاشم مددی موسوی، مجاهد شهید زهرا محمدزاده، مجاهد شهید محسن صفاران، مجاهد شهید حسن سیماب، و دهها هزار جاودانهفروغ دیگر که از مولایشان حضرت رضا (ع) درس آزادی کردند، و سر به راه آرمانشان نهادند در مشهد آرمیدهاند.یادشان گرامی و راه سرخشان پررهرو باد.
شهدای سرفرازی همچون شهید بزرگ حقوقبشر دکتر کاظم رجوی، مجاهد شهید منیره رجوی نماد شهدای مجاهد قتلعام شده توسط رژیم جنایتکار خمینی، مجاهد شهید قاسم باقرزاده از فرماندهان شهید مجاهدین، مجاهد شهید کاظم باقرزاده از اعضای شورای ملی مقاومت، مجاهد شهید علی زرکش، مجاهد شهید رضا ماهوان، مجاهد شهید منصور بازرگان و مجاهد شهید عالیه بازرگان از جمله شهدای سرفراز مجاهدین از شهر مشهد هستند.
شهدای مقدس عملیات انتحاری مجاهد قهرمان هادی علویان و مجاهد قهرمان حسین بابایی فرزندان دلاوری از مشهد بودند که با نثار خون پاکشان عوامل رژیم خمینی و جانشین او یعنی خامنهای را به کیفر اعمالشان رساندند.
شهیدان مجاهد خانواده زائریان مقدم، مجاهد شهید مادر احترام السادات زائریان مقدم، مجاهد شهید فاطمه زائریان مقدم، مجاهد شهید علی زائریان مقدم، مجاهد شهید مهدی زائریان مقدم، مجاهد شهید فائزه زائریان مقدم، مجاهد شهید مصطفی موسوی همسر فائزه، شهدای مجاهد خانواده مرتضایی، مجاهد شهید طاهر مرتضایی، مجاهد شهید فاطمه (عفت خراسانی) خواهرزاده طاهر و همسرش مجاهد شهید محمود جعفری، مجاهد شهید محمدتقی خراسانی خواهرزاده طاهرو مجاهد شهید عبدالله مرتضایی، برادر زاده طاهر، شهدای مجاهد خانواده شایسته مجاهد شهید مادر صغری داوری، مجاهد شهید احمد شایسته و مجاهد شهید فاطمه شایسته،
همچنین مجاهدشهید علی امیر کبیر یغمایی، مجاهد هماربوبی، مجاهد شهیدنوشین علوی، مجاهد شهید فریدون علوی، مجاهد شهید شاهین علوی، مجاهد شهید افشین علوی، مجاهد شهید نسرین راجی نیا، مجاهد شهید محمد قانع، مجاهد شهید هاشم مددی موسوی، مجاهد شهید زهرا محمدزاده، مجاهد شهید محسن صفاران، مجاهد شهید حسن سیماب، و دهها هزار جاودانهفروغ دیگر که از مولایشان حضرت رضا (ع) درس آزادی کردند، و سر به راه آرمانشان نهادند در مشهد آرمیدهاند.یادشان گرامی و راه سرخشان پررهرو باد.
