گزارش خبرنگار آرژانتینی اوسؤالدو باسان
درباره محمدجواد وفایی ثانی
و اهدای جایزه حقوقبشر مگنیتسکی
به این زندانی سیاسی محکوم به اعدام
تنها چند دقیقه از وقت شما را میخواهم. این رویدادها هماکنون در جهانی که در آن زندگی میکنید در حال وقوع است؛ موضوعی که ما در آمریکای لاتین تقریباً چیزی از آن نمیشنویم.
محمدجواد وفایی ثانی کیست؟
او یک بوکسور و مربی ۳۰ ساله ایرانی، متولد سال ۱۹۹۵ در شهر مشهد است. وی از ژانویه ۲۰۲۲ زیر حکم اعدام به سر میبرد و به یکی از نمادینترین زندانیان سیاسی ایران تبدیل شده است.
چرا به اعدام محکوم شده است؟
بهدلیل شرکت در اعتراضات خیابانی آبان ۱۳۹۸ و خودداری از امضای اعترافات اجباری یا تقاضای ندامت علنی در برابر حکومت؛ شرطی که مقامات معمولاً برای تخفیف یا تبدیل مجازات مطالبه میکنند.
کارنامه ورزشی او در رینگ پیش از بازداشت چگونه بود؟
او یک قهرمان کشوری در ایران بود و در باشگاههای مشهد تمرین میداد. هنگام بازداشت ۲۴ سال داشت، در اوج دوران رقابت حرفهیی به سر میبرد و به آموزش بوکسورهای شهر و استان خود مشغول بود.
پرونده قضایی او از چه زمانی آغاز شد؟
او در فوریه ۲۰۲۰ توسط نیروهای سازمان اطلاعات سپاه پاسداران بازداشت شد.
حکومت ایران دقیقاً او را به چه چیزی متهم کرده است؟
او به اتهام «افساد فیالارض» موضوع ماده ۲۸۶ قانون مجازات اسلامی محاکمه شده است. دادستانها او را به آتشزدن اماکن دولتی و هواداری از سازمان مجاهدین خلق ایران متهم کردهاند؛ گروه مخالفی که از سوی تهران غیرقانونی اعلام شده است.
در دوران بازداشت با او چگونه رفتار شد؟
سازمانهای بینالمللی و سازمان حقوقبشر ایران گزارش دادهاند که او ماهها در بازداشتگاههای انفرادی اطلاعات سپاه محبوس بوده است. در این مدت، او تحت ضربوشتم، محرومیت از خواب و تهدید به بازداشت مادر و اعضای درجهیک خانواده قرار داشت؛ همگی با هدف واداشتن او به اعتراف علیه خود.
آیا او بیش از یک بار به اعدام محکوم شده است؟
بله، سه بار. نخستین حکم اعدام در سال ۲۰۲۲ صادر شد که دیوان عالی کشور آنرا در دسامبر همان سال نقض کرد. شعبه دیگری مجدداً در ژوئیه ۲۰۲۳ حکم اعدام داد که دیوان عالی کشور بار دیگر در ژوئن ۲۰۲۴ آنرا لغو کرد. اما در سپتامبر ۲۰۲۴، شعبه سوم دادگاه انقلاب دوباره برای او حکم اعدام صادر کرد که این بار در مرجع بالاتر به تأیید رسید.
او هماکنون در کجا زندانی است؟
در زندان مرکزی وکیلآباد مشهد در شمال شرق ایران. زندانی با تراکم بیش از حد که نهادهای حقوقبشری بارها آنرا بهدلیل اجرای اعدامهای دستهجمعی، مخفیانه و بدون اطلاع قبلی به خانوادهها محکوم کردهاند.
واکنش جامعه ورزشی جهان چه بوده است؟
در سال ۲۰۲۴، جمعی از ورزشکاران برجسته با پیشتازی مارتینا ناوراتیلووا، شارون دیویس، رایلی گینز و کریگ فاستر (فوتبالیست پیشین استرالیا) در نامهیی سرگشاده به سازمان ملل و کمیته بینالمللی المپیک خواستار توقف اعدام او شدند. همچنین شورای جهانی بوکس و کمیته حقوقبشر انجمن بوکس آمریکا با انتشار بیانیههای رسمی خواستار نجات جان او شدند.
آیا او تقدیری در سطح بینالمللی کسب کرده است؟
در نوامبر ۲۰۲۶، جایزه حقوقبشری مگنیتسکی در بخش «فعال جوان» به او اختصاص یافت. از آنجا که او در ایران در زندان و در بیخبری مطلق بهسر میبرد، این جایزه بهنمایندگی از او در لندن توسط فعالان در تبعید دریافت شد.
چه پیامی از داخل زندان فرستاده است؟
در نامههایی که از زندان وکیلآباد به بیرون درز کرد، وفایی ثانی فاش ساخت که مقامات به او وعده امتیازات قضایی داده بودند، در صورتی که حاضر شود اعتراف تلویزیونی کند و علناً از مواضع مخالفان ابراز برائت کند. اما او تأکید کرد: «ما تسلیم نخواهیم شد و هرگز تن به ذلت نمیدهیم».
و امروز با چه خطر مشخصی روبهروست؟
بزرگترین خطر، اجرای ناگهانی و بدون اطلاع قبلی حکم اعدام است. در ایران، زندانیان سیاسی معمولاً ۲۴ تا ۴۸ ساعت پیش از اجرای حکم به سلولهای انفرادی منتقل میشوند و در این بازه، تمامی ارتباطات آنان با خانواده و وکلایشان قطع میشود.
برای متوقف ساختن این اعدام چه اقدامی ضروری است؟
فشار مستقیم و مستمر از سوی چهرههای تراز اول ورزش جهان امروز. تاکنون درخواستها بیشتر از سوی قهرمانان پیشین و سازمانهای حقوقبشری بوده است. بدون مشارکت فعال قهرمانان کنونی بوکس، فوتبال و المپیک، هزینه سیاسی برای حکومت ایران همچنان پایین خواهد ماند.
این واقعیت امروزِ ایران است؛ واقعیتی که شایسته است ما در آمریکای لاتین آن را به درستی بدانیم و مد نظر داشته باشیم.