نوبل پزشکی ۲۰۲۶ به سه پیشگام اپتوژنتیک رسید

جایزه نوبل پزشکی سال ۲۰۲۶ روز دوشنبه ۱۳ مهر به کارل دایسرت، روانپزشک و متخصص مغز و اعصاب آمریکایی، و دو همکار آلمانی او، پیتر هگمان و گئورگ ناگل، برای پژوهش‌هایشان در زمینه اپتوژنتیک اهدا شد.
هیئت داوران نوبل در استکهلم اعلام کرد این سه دانشمند به‌دلیل کشف‌هایشان درباره «کانال‌های یونی فعال‌شونده با نور و اپتوژنتیک» برنده نوبل پزشکی ۲۰۲۶ شده‌اند.
بخش مهمی از دستاورد آنها به کشف پروتئینهای حساس به نور در کلامیدوموناس (Chlamydomonas) که نوعی جلبک تک‌سلولی است، بازمی‌گردد.
اپتوژنتیک (Optogenetics) روشی در علوم اعصاب است که در آن از ترکیب مهندسی ژنتیک و نور برای کنترل فعالیت سلول‌های عصبی استفاده می‌شود. پژوهشگران ژنهای مربوط به پروتئینهای حساس به نور را وارد نورونهای مشخص می‌کنند. این پروتئین‌ها در سطح سلول قرار می‌گیرند و با تابش نور، عبور یون‌ها و در نتیجه فعالیت الکتریکی نورون را تغییر می‌دهند.
کانال یونی (Ion channel) گروهی از پروتئینهای سراسر غشای سلول هستند که امکان عبور انتخابی یون‌ها، مانند سدیم، پتاسیم، کلسیم یا کلر، را از یک سوی غشا به سوی دیگر آن فراهم می‌کنند.
حوزه اپتوژنتیک به پژوهشگران کمک می‌کند تا دریابند چگونه انواع خاصی از سلول‌ها در رفتارهایی هم‌چون یادگیری، ترس، اعتیاد و حرکت نقش دارند، و ممکن است روزی به دستیابی به روش‌های درمانی برای اختلالات عصبی و حسی، نظیر بیماری پارکینسون و صرع، منجر شود.
برندگان امسال نوبل پزشکی یک دیپلم، یک مدال طلا و یک جایزه نقدی ۱.۲ میلیون دلاری دریافت می‌کنند. مراسم رسمی اهدای جوایز روز ۱۰ دسامبر در استکهلم و همزمان با سالروز درگذشت آلفرد نوبل، بنیانگذار جوایز نوبل، برگزار خواهد شد.