خبرگزاری رویترز گزارش داده است که رژیم ایران از یک سازوکار شبیه تهاتر برای دور زدن تحریمهای صادرات نفت و خرید میلیاردها دلار کالا از چین، از جمله تجهیزات نظامی، استفاده میکند. پنج منبع آگاه ایرانی و خارجی به رویترز گفتهاند در این سازوکار محرمانه، نفت ایران در ازای اعتبار خرید کالا از چین مبادله میشود؛ سازوکاری که طی سالهای اخیر و همزمان با تشدید فشارهای اقتصادی و نظامی آمریکا بر تهران، یک خط حیاتی مالی برای رژیم ایران ایجاد کرده است.
بر اساس این گزارش، تخمین زده میشود بین ۲ تا ۲.۵ میلیارد دلار طی یک سال گذشته از این مسیر جابهجا شده باشد و رژیم ایران از این سازوکار برای تهاتر نفت با دارو، خودرو و تجهیزات ارتباطی استفاده میکند. این سازوکار همچنین دستکم یک بار در سال گذشته برای قراردادهای تأمین تجهیزات پدافند هوایی به ارزش میلیونها دلار مورد استفاده قرار گرفته است.
تحریم تسلیحاتی سازمان ملل علیه رژیم ایران در سپتامبر ۲۰۲۵ و با فعال شدن مکانیسم ماشه در پی عدم پایبندی تهران به تعهدات هستهیی بازگشت، اما رژیم ایران و چین میگویند این تحریمها «از نظر قانونی و روند اجرایی دارای ایراد است».
وزارتخارجه چین در پاسخ به پرسشهای رویترز درباره این سازوکار گفت از وضعیت توصیفشده اطلاعی ندارد، اما پکن همواره با «تحریمهای یکجانبه فاقد مبنای حقوق بینالملل و غیرمجاز از سوی شورای امنیت» مخالفت کرده است.
رویترز میگوید این سازوکار یکی از چندین روش رژیم ایران برای خرید کالا و خدمات از چین است؛ بدون آن که پول مستقیماً از طریق کانالهای بانکی بینالمللی به شرکتهای چینی پرداخت شود. یک مقام غربی و دو فرد آگاه دیگر گفتهاند خریداری که از طرف شرکت نفتی دولتی چین ژوهای ژنرونگ فعالیت میکرد، تا سال جاری ماهانه صدها میلیون دلار را نزد یک نهاد مالی ناشناخته به نام «چوشین» واریز میکرد؛ نهادی که احتمالاً صوری و پوششی است.
به گفته این منابع، حدود ۷۰ درصد درآمدهای نفتی ایران که از طریق چوشین مدیریت میشود، صرف پروژههای زیرساختی میشود و بقیه برای پرداخت به شرکتهایی استفاده میشود که کالا به ایران عرضه میکنند؛ ترتیبی که نخستین بار والاستریتجورنال در اکتبر سال گذشته گزارش کرده بود. طبق این گزارش، منابع مالی توسط دو نهاد مدیریت میشود: یک شرکت وابسته به وزارت بازرگانی چین و یک شرکت مرتبط با بانک مرکزی ایران.
این سازوکار باعث میشود چین به نفت تخفیفدار ایران دسترسی داشته باشد و همزمان صادرات کالا و خدمات خود را حفظ کند.
رویترز مینویسد با توجه به توقف صادرات نفت ایران پس از آن که محمولههای نفتی از خط محاصره آمریکا عبور نکردهاند، مشخص نیست تجارت رژیم ایران و چین چگونه ادامه خواهد یافت. چین پارسال روزانه بهطور متوسط ۱.۴ میلیون بشکه نفت خام از ایران خریداری کرده بود؛ معادل بیش از ۸۰ درصد کل صادرات نفت خام ایران.
